Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10910:2016 là văn bản kỹ thuật quan trọng hướng dẫn phương pháp xác định khả năng sống của hạt giống cây trồng bằng phép thử Tetrazolium (phép thử TZ). Đây là phương pháp sinh hóa nhanh chóng, hiệu quả để đánh giá chất lượng hạt giống, đặc biệt hữu ích đối với các lô hạt có tính ngủ nghỉ cao hoặc cần kết quả kiểm nghiệm gấp. Dưới đây là nội dung chi tiết về phạm vi áp dụng, tài liệu viện dẫn, thuật ngữ định nghĩa và nguyên tắc chung của tiêu chuẩn này.

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều 1 của tiêu chuẩn quy định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của phương pháp thử Tetrazolium:

• Tiêu chuẩn này đưa ra các hướng dẫn chi tiết để xác định khả năng sống của hạt giống thuộc nhiều nhóm cây trồng khác nhau, bao gồm cây nông nghiệp, lâm nghiệp, cây ăn quả và hoa cỏ.
• Phép thử Tetrazolium được áp dụng nhằm mục đích ước lượng nhanh tỷ lệ nảy mầm của lô hạt giống, đặc biệt là các loại hạt giống có thời gian nảy mầm kéo dài hoặc hạt giống đang trong trạng thái ngủ nghỉ sâu không thể kiểm tra bằng phương pháp nảy mầm thông thường.
• Phương pháp này cũng được sử dụng để xác định khả năng sống của từng hạt riêng biệt không nảy mầm khi kết thúc phép thử nảy mầm tiêu chuẩn (như hạt cứng hoặc hạt ngủ nghỉ chưa nảy mầm).
• Hỗ trợ đắc lực trong việc kiểm soát chất lượng hạt giống trong quá trình thu hoạch, chế biến, bảo quản và lưu thông trên thị trường.

- Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần viện dẫn và kết hợp với các tài liệu kỹ thuật liên quan:

• Các tài liệu viện dẫn trong tiêu chuẩn này là cơ sở pháp lý và kỹ thuật để thực hiện các bước chuẩn bị mẫu, phân tích và đánh giá kết quả.
• Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).
• Tiêu chuẩn liên quan chặt chẽ đến các quy trình lấy mẫu và kiểm nghiệm hạt giống cây trồng hiện hành tại Việt Nam cũng như các quy định quốc tế của Hiệp hội Kiểm nghiệm Hạt giống Quốc tế (ISTA).

- Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Tiêu chuẩn định nghĩa rõ ràng các khái niệm chuyên ngành để đảm bảo tính thống nhất trong quá trình thực hiện và đánh giá:

• Khả năng sống của hạt giống (Seed viability): Là khả năng của hạt giống có thể nảy mầm và phát triển thành cây con bình thường dưới các điều kiện môi trường thuận lợi. Khả năng này được biểu hiện thông qua sự tồn tại của các mô sống có hoạt tính enzym trong phôi hạt.
• Phép thử Tetrazolium (Tetrazolium test): Là phép thử sinh hóa sử dụng dung dịch muối tetrazolium (thường là 2,3,5-triphenyl tetrazolium chloride) để nhuộm màu các mô sống của phôi hạt, từ đó xác định trạng thái sống hay chết của từng phần mô.
• Mô sống (Living tissue): Là phần mô chứa các tế bào còn hoạt động hô hấp mạnh mẽ, có khả năng khử chất chỉ thị màu tetrazolium không màu thành hợp chất formazan màu đỏ không hòa tan.
• Mô chết (Dead tissue): Là phần mô có các tế bào đã mất hoạt tính hô hấp, không có khả năng phản ứng với dung dịch tetrazolium và giữ nguyên màu sắc ban đầu (không bị nhuộm đỏ) hoặc bị phân hủy, nhũn nát.

- Nguyên tắc chung của phép thử Tetrazolium (Điều 4)

Nguyên lý khoa học của phép thử Tetrazolium dựa trên hoạt động sinh hóa của tế bào thực vật:

• Cơ chế phản ứng sinh hóa: Phép thử dựa trên hoạt tính của nhóm enzym dehydrogenase (enzym hô hấp) có trong các tế bào sống của phôi hạt. Khi hạt hấp thụ nước và bắt đầu quá trình hô hấp, các enzym này sẽ hoạt động tích cực.
• Sự tạo màu chỉ thị: Khi phôi hạt được ngâm trong dung dịch 2,3,5-triphenyl tetrazolium chloride (TTC) không màu, enzym dehydrogenase trong tế bào sống sẽ chuyển hydro (H+) đến chất chỉ thị, khử TTC thành triphenyl formazan - một hợp chất màu đỏ, ổn định và không hòa tan trong nước.
• Đánh giá và phân biệt: Các phần mô sống của phôi sẽ bị nhuộm thành màu đỏ hoặc hồng đậm. Ngược lại, các mô đã chết hoặc bị tổn thương nghiêm trọng sẽ không bị nhuộm màu (vẫn giữ màu trắng, xám hoặc vàng nhạt) do enzym đã bị mất hoạt tính.
• Tiêu chuẩn đánh giá khả năng sống: Việc xác định một hạt có khả năng sống hay không phụ thuộc vào sơ đồ nhuộm màu của phôi. Người kiểm nghiệm phải đánh giá vị trí và diện tích của các vùng mô bị chết hoặc tổn thương trên phôi (đặc biệt là các bộ phận trọng yếu như rễ mầm, chồi mầm và điểm sinh trưởng) để đưa ra kết luận chính xác theo hướng dẫn cụ thể cho từng loài cây.