Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12182:2018 về Quy trình sản xuất hạt giống ngô lai quy định các yêu cầu kỹ thuật và quy trình chuẩn hóa nhằm bảo đảm chất lượng hạt giống ngô lai F1 trong quá trình nhân giống và sản xuất thực tế tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

TCVN 12182:2018 áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động sản xuất, kiểm định, đánh giá và chứng nhận chất lượng hạt giống ngô lai F1 (bao gồm các dạng ngô lai đơn, ngô lai ba và ngô lai kép). Tiêu chuẩn này thiết lập các giới hạn kỹ thuật bắt buộc từ khâu chuẩn bị đất, bố trí khoảng cách cách ly, gieo trồng, chăm sóc cho đến khâu thu hoạch và bảo quản hạt giống.

Tài liệu viện dẫn cốt lõi

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách đồng bộ, các tổ chức và cá nhân cần viện dẫn và phối hợp áp dụng các tiêu chuẩn quốc gia liên quan sau đây:

• TCVN 8550: Quy trình kiểm định ruộng giống cây trồng, cung cấp các phương pháp và chỉ tiêu đánh giá độ thuần chủng trên đồng ruộng.
• TCVN 8548: Hạt giống cây trồng - Phương pháp thử, quy định cách thức lấy mẫu và kiểm nghiệm các chỉ tiêu chất lượng hạt giống trong phòng thí nghiệm.

Thuật ngữ và định nghĩa quan trọng

Tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm chuyên ngành để thống nhất cách hiểu trong quá trình thực hiện:

• Dòng tự phối (Inbred line): Là dòng ngô có độ đồng đều và ổn định cao về các đặc tính di truyền, thu được qua nhiều thế hệ tự thụ phấn bắt buộc, dùng làm bố hoặc mẹ trong tổ hợp lai.
• Tổ hợp lai (Hybrid combination): Sự phối hợp giữa các dòng bố mẹ khác nhau để tạo ra thế hệ lai F1 có ưu thế lai vượt trội.
• Khử cờ (Detasseling): Biện pháp kỹ thuật bắt buộc loại bỏ hoàn toàn bông cờ (cơ quan sinh sản đực) của dòng mẹ trước khi tung phấn, nhằm đảm bảo dòng mẹ chỉ nhận phấn từ dòng bố được chỉ định.
• Cây khác dạng (Off-type plant): Những cây ngô trên ruộng giống có biểu hiện hình thái khác biệt rõ rệt so với đặc trưng của dòng hoặc giống đang sản xuất.

Yêu cầu kỹ thuật về đất đai và thiết lập vùng cách ly

Đây là các điều khoản kỹ thuật nền tảng quyết định độ thuần di truyền của hạt giống ngô lai:

• Yêu cầu về đất đai: Ruộng sản xuất hạt giống ngô lai phải sạch cỏ dại, không bị ngập úng, có hệ thống tưới tiêu chủ động. Đất phải được cày bừa kỹ, tơi xốp và sạch tàn dư cây trồng của vụ trước để tránh lẫn tạp cơ giới và hạn chế nguồn sâu bệnh hại truyền qua đất.
• Khoảng cách cách ly không gian: Ruộng sản xuất hạt giống ngô lai phải được cách ly nghiêm ngặt với các ruộng ngô khác để tránh hiện tượng thụ phấn chéo ngoài ý muốn. Khoảng cách cách ly tối thiểu bằng không gian thường là từ 300 mét đến 400 mét tùy thuộc vào địa hình và các vật cản tự nhiên.
• Cách ly thời gian: Trong trường hợp không đảm bảo được khoảng cách không gian, có thể áp dụng biện pháp cách ly thời gian. Thời gian gieo hạt của ruộng giống phải lệch so với các ruộng ngô xung quanh ít nhất là 21 ngày, đảm bảo khi ruộng ngô xung quanh tung phấn thì ruộng giống chưa phun râu hoặc ngược lại.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12182:2018 có hiệu lực kể từ ngày công bố, thay thế hoặc bổ sung cho các quy trình kỹ thuật sản xuất hạt giống ngô lai trước đây, tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật đồng bộ cho ngành sản xuất giống cây trồng tại Việt Nam.