Tóm tắt Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10802:2015 (ISO 8769:2010) về Nguồn chuẩn - Hiệu chuẩn các thiết bị đo nhiễm bẩn phóng xạ bề mặt - Nguồn phát anpha, beta và photon

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10802:2015 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 8769:2010. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với các nguồn chuẩn được sử dụng để hiệu chuẩn các thiết bị đo nhiễm bẩn phóng xạ bề mặt. Dưới đây là nội dung tóm tắt chi tiết và chuyên sâu từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Tiêu chuẩn này quy định các đặc trưng của nguồn chuẩn dùng để hiệu chuẩn các thiết bị đo nhiễm bẩn phóng xạ bề mặt, cụ thể là các nguồn phát bức xạ anpha, beta và photon (có năng lượng photon cực đại không lớn hơn 1,5 MeV).
• Xác định các yêu cầu đối với nguồn chuẩn có liên kết chuẩn trực tiếp với các chuẩn đo lường quốc gia hoặc quốc tế nhằm đảm bảo tính thống nhất và độ chính xác cao trong đo lường bức xạ.
• Tiêu chuẩn không áp dụng cho các nguồn có diện tích hoạt độ nhỏ hơn 10 cm vuông, trừ khi có quy định riêng biệt khác.

- Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Các tài liệu viện dẫn trong tiêu chuẩn này là bắt buộc áp dụng. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).
• Các tài liệu viện dẫn chủ yếu liên quan đến các tiêu chuẩn quốc tế về đo lường bức xạ, thuật ngữ hạt nhân và các hướng dẫn về độ không đảm bảo đo trong đo lường (GUM).

- Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa cốt lõi để thống nhất cách hiểu và áp dụng trong thực tế hiệu chuẩn:

• Suất phát xạ bề mặt (Surface emission rate): Số lượng hạt (anpha, beta hoặc photon) có năng lượng xác định được phát ra từ bề mặt nguồn (hoặc cửa sổ nguồn) trong một đơn vị thời gian theo hướng góc 2 pi.
• Hoạt độ (Activity): Số phân rã hạt nhân tự phát từ một trạng thái năng lượng hạt nhân xác định trong một khoảng thời gian chia cho khoảng thời gian đó.
• Nguồn chuẩn (Reference source): Nguồn phóng xạ có các đặc trưng bức xạ được xác định với độ chính xác cao, dùng để hiệu chuẩn thiết bị đo.
• Nhiễm bẩn bề mặt (Surface contamination): Sự xuất hiện không mong muốn của chất phóng xạ trên các bề mặt.

- Điều 4: Phân loại nguồn chuẩn

Tiêu chuẩn phân loại các nguồn chuẩn thành ba cấp độ rõ rệt dựa trên độ không đảm bảo đo và mục đích sử dụng:

• Nguồn chuẩn cấp 1 (Class 1 reference sources): Là các nguồn được hiệu chuẩn trực tiếp tại các phòng thí nghiệm chuẩn đo lường quốc gia hoặc các phòng thí nghiệm được ủy quyền. Nguồn cấp 1 có độ không đảm bảo đo nhỏ nhất và được dùng để hiệu chuẩn các nguồn cấp 2 hoặc các thiết bị đo có độ chính xác cực cao.
• Nguồn chuẩn cấp 2 (Class 2 reference sources): Là các nguồn được hiệu chuẩn bằng cách so sánh trực tiếp với nguồn chuẩn cấp 1 hoặc sử dụng các thiết bị đo đã được hiệu chuẩn bằng nguồn cấp 1. Nguồn cấp 2 thường được dùng trong các phòng thí nghiệm hiệu chuẩn thứ cấp.
• Nguồn chuẩn làm việc (Working reference sources): Là các nguồn được hiệu chuẩn bằng cách so sánh với nguồn chuẩn cấp 1 hoặc cấp 2, được sử dụng trực tiếp tại hiện trường để kiểm tra và hiệu chuẩn hàng ngày các thiết bị đo nhiễm bẩn phóng xạ bề mặt.