Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10758-5:2016 (ISO 18589-5:2009)

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10758-5:2016 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 18589-5:2009. Tiêu chuẩn này quy định các nguyên tắc và phương pháp đo hoạt độ phóng xạ của stroni 90 (90Sr) trong các mẫu đất. Đây là một phần quan trọng trong hệ thống tiêu chuẩn quan trắc phóng xạ môi trường đất, phục vụ công tác đánh giá an toàn bức xạ và bảo vệ môi trường.

Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều 1 của tiêu chuẩn xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của phương pháp đo:

• Tiêu chuẩn hướng dẫn các phương pháp hóa học để tách stroni từ mẫu đất đã được xử lý sơ bộ, sau đó tiến hành đo hoạt độ phóng xạ của stroni 90 (90Sr) hoặc ytri 90 (90Y) ở trạng thái cân bằng phóng xạ.
• Phương pháp này có thể áp dụng cho nhiều loại đất khác nhau, bao gồm đất nông nghiệp, đất rừng, đất vườn hoặc đất tự nhiên chưa bị xáo trộn.
• Giới hạn phát hiện của phương pháp được thiết kế để phù hợp với cả hoạt động quan trắc môi trường thông thường lẫn các trường hợp giám sát khẩn cấp khi xảy ra sự cố bức xạ.

Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác và đồng bộ, người sử dụng cần viện dẫn các tài liệu tiêu chuẩn cốt lõi sau:

• TCVN 10758-1 (ISO 18589-1), Đo hoạt độ phóng xạ trong môi trường - Đất - Phần 1: Hướng dẫn chung và các định nghĩa.
• TCVN 10758-2 (ISO 18589-2), Đo hoạt độ phóng xạ trong môi trường - Đất - Phần 2: Hướng dẫn lập kế hoạch lấy mẫu, lấy mẫu và xử lý sơ bộ mẫu đất.
• Các tiêu chuẩn liên quan đến việc hiệu chuẩn thiết bị đo bức xạ beta và quy trình kiểm soát chất lượng trong phòng thí nghiệm hóa phóng xạ.

Thuật ngữ, định nghĩa và ký hiệu (Điều 3)

Điều 3 cung cấp các định nghĩa chuyên ngành và hệ thống ký hiệu toán học, vật lý sử dụng xuyên suốt trong tiêu chuẩn:

• Stroni 90 (90Sr): Là một đồng vị phóng xạ nhân tạo phát tia beta tinh khiết với chu kỳ bán rã khoảng 28,8 năm, sinh ra chủ yếu từ các hoạt động phân hạch hạt nhân.
• Ytri 90 (90Y): Là hạt nhân con của 90Sr, cũng phát tia beta tinh khiết với chu kỳ bán rã ngắn hơn nhiều (khoảng 64 giờ). Hoạt độ của 90Y thường được dùng để xác định gián tiếp hoạt độ của 90Sr khi hai đồng vị này đạt trạng thái cân bằng phóng xạ thế năng.
• Các ký hiệu về hiệu suất đếm, hoạt độ phóng xạ riêng, khối lượng mẫu, và sai số đo lường được chuẩn hóa để thống nhất cách tính toán kết quả cuối cùng.

Nguyên tắc của phương pháp đo (Điều 4)

Nguyên tắc đo stroni 90 trong đất được xây dựng dựa trên quy trình xử lý hóa học nghiêm ngặt kết hợp với kỹ thuật đo bức xạ tiên tiến:

• Phân hủy mẫu và hòa tan: Mẫu đất sau khi xử lý sơ bộ được phân hủy bằng axit mạnh hoặc nung chảy kiềm để chuyển toàn bộ stroni sang dạng dung dịch lỏng.
• Tách hóa học: Sử dụng các kỹ thuật như kết tủa hóa học, trao đổi ion hoặc sắc ký chiết để tách riêng stroni ra khỏi các nguyên tố cản trở khác trong đất (đặc biệt là canxi và các chất phát xạ beta khác).
• Đo hoạt độ phóng xạ: Hoạt độ của 90Sr được xác định trực tiếp bằng cách đo bức xạ beta của nó hoặc gián tiếp thông qua việc đo hoạt độ của hạt nhân con 90Y sau khi đạt cân bằng phóng xạ. Thiết bị đo thường dùng là máy đếm nhấp nháy lỏng (LSC) hoặc máy đếm tỷ lệ dòng khí có phông thấp.