Tiêu chuẩn ngành 10 TCN 338:1998 là văn bản kỹ thuật quy định về phương pháp kiểm tra kiểm dịch thực vật đối với các loại cây, sản phẩm cây trồng trong quá trình xuất khẩu, nhập khẩu và quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam. Dưới đây là nội dung tóm tắt chi tiết về Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn:

• Đối tượng kiểm tra: Áp dụng đối với tất cả các loại cây và bộ phận của cây bao gồm thân, cành, lá, rễ, hoa, quả, hạt, củ, chồi, mắt ghép... được vận chuyển dưới hình thức xuất khẩu, nhập khẩu hoặc quá cảnh.
• Mục đích: Phát hiện kịp thời các đối tượng kiểm dịch thực vật, đối tượng hạn chế kiểm dịch hoặc các sinh vật hại lạ có nguy cơ gây hại cho sản xuất nông, lâm nghiệp trong nước.
• Phạm vi thực hiện: Áp dụng thống nhất trên toàn quốc đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện công tác kiểm dịch thực vật tại các cửa khẩu đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường hàng không và các địa điểm kiểm dịch nội địa khác theo quy định.

Để đảm bảo tính thống nhất trong quá trình thực thi, tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa cơ bản:

• Lô vật thể kiểm dịch: Là một lượng sản phẩm cây trồng hoặc thực vật có những đặc điểm chung về xuất xứ, chủng loại, bao bì, phương tiện vận chuyển và thuộc cùng một chủ hàng.
• Mẫu kiểm tra: Là lượng vật thể được lấy ra từ lô vật thể theo quy trình quy định để tiến hành kiểm tra trực tiếp nhằm đánh giá tình trạng dịch hại của cả lô hàng.
• Kiểm tra cảm quan: Phương pháp sử dụng các giác quan (mắt thường, kính lúp cầm tay) để đánh giá sơ bộ tình trạng bên ngoài của lô hàng và phát hiện các dấu hiệu bất thường.

Quy định các nguyên tắc cốt lõi mà kiểm dịch viên phải tuân thủ nghiêm ngặt:

• Tính pháp lý và kỹ thuật: Quá trình kiểm tra phải tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, đảm bảo tính khách quan, trung thực và chính xác tuyệt đối.
• Địa điểm thực hiện: Việc kiểm tra phải được tiến hành tại cửa khẩu đầu tiên hoặc các địa điểm kiểm dịch được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, đảm bảo điều kiện ánh sáng và vệ sinh môi trường.
• An toàn sinh học: Quá trình kiểm tra và lấy mẫu không được làm lây lan dịch hại ra môi trường xung quanh. Các mẫu bệnh phẩm sau khi kiểm tra phải được xử lý hoặc tiêu hủy theo đúng quy định.

Yêu cầu về trang thiết bị tối thiểu phục vụ cho công tác kiểm tra tại hiện trường:

• Dụng cụ lấy mẫu và chứa mẫu: Bao gồm khay chuyên dụng, kẹp gắp, kéo cắt cành, dao mổ, túi nilon, lọ thủy tinh đựng mẫu, nhãn mác để ghi thông tin mẫu.
• Thiết bị hỗ trợ quan sát: Kính lúp cầm tay có độ phóng đại phù hợp (thường từ 10x đến 20x), đèn pin hoặc nguồn sáng nhân tạo đủ mạnh để kiểm tra các kẽ, hốc sâu của mẫu vật.
• Hóa chất và chất bảo quản: Cồn, chất định hình hoặc các dung dịch bảo quản chuyên dụng để lưu giữ mẫu sinh vật hại phục vụ cho công tác giám định chuyên sâu tại phòng thí nghiệm.