Quyết định 50/2016/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành là văn bản pháp lý quan trọng nhằm thiết lập hệ thống tiêu chí phân định các đơn vị hành chính cấp thôn, cấp xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2016 - 2020. Đây là cơ sở để Nhà nước hoạch định và áp dụng các chính sách đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, an sinh xã hội phù hợp với từng vùng, từng đối tượng cụ thể.

- Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Quyết định này quy định chi tiết về các tiêu chí, quy trình, thủ tục và hồ sơ pháp lý để xác định thôn đặc biệt khó khăn cũng như các xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn 2016 - 2020. Đối tượng áp dụng bao gồm:

• Các thôn, bản, làng, phum, sóc, xóm, ấp, tổ dân phố (gọi chung là thôn) thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi.
• Các xã, phường, thị trấn (gọi chung là xã) thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

- Tiêu chí xác định thôn đặc biệt khó khăn

Một thôn được xác định là thôn đặc biệt khó khăn khi đáp ứng một trong hai tiêu chí cốt lõi sau đây:

• Tiêu chí 1: Có tổng tỷ lệ hộ nghèo và hộ cận nghèo từ 65% trở lên, trong đó tỷ lệ hộ nghèo phải chiếm từ 35% trở lên theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 - 2020.
• Tiêu chí 2: Có tổng tỷ lệ hộ nghèo và hộ cận nghèo từ 55% trở lên (riêng đối với các tỉnh thuộc khu vực Đông Nam Bộ và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long là từ 30% trở lên) theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016 - 2020, đồng thời phải đáp ứng thêm các điều kiện cơ sở hạ tầng sau:
  • Phải có ít nhất 2 trong 3 yếu tố thiếu hụt: Trục đường giao thông chính của thôn hoặc liên thôn chưa được cứng hóa theo tiêu chuẩn nông thôn mới; Có từ 60% trở lên số phòng học cho lớp mẫu giáo chưa được xây dựng kiên cố; Chưa có Nhà văn hóa hoặc Khu thể thao thôn theo quy định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
  • Đối với các thôn có tỷ lệ số hộ dân tộc thiểu số chiếm từ 80% trở lên, chỉ cần đáp ứng ít nhất 1 trong 3 yếu tố thiếu hụt về cơ sở hạ tầng nêu trên.

- Tiêu chí phân định xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi

Các xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi được phân chia thành ba khu vực quản lý dựa trên mức độ khó khăn:

• Xã khu vực III (Xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn): Là xã đáp ứng ít nhất 2 trong 3 tiêu chí sau:
  • Có tỷ lệ thôn đặc biệt khó khăn chiếm từ 35% trở lên trong tổng số thôn của xã (đây là tiêu chí bắt buộc).
  • Có tổng tỷ lệ hộ nghèo và hộ cận nghèo từ 65% trở lên, trong đó tỷ lệ hộ nghèo từ 35% trở lên theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều.
  • Có tổng tỷ lệ hộ nghèo và hộ cận nghèo từ 55% trở lên (đối với Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long là từ 30% trở lên) và có ít nhất 3 trong 6 điều kiện thiếu hụt hạ tầng (đối với xã có trên 60% hộ dân tộc thiểu số thì chỉ cần ít nhất 2 trong 6 điều kiện):
    • Trục đường giao thông chính đến Ủy ban nhân dân xã hoặc đường liên xã chưa được nhựa hóa, bê tông hóa.
    • Trường mầm non, tiểu học hoặc trung học cơ sở trên địa bàn chưa đạt chuẩn quốc gia.
    • Chưa đạt Tiêu chí quốc gia về y tế xã.
    • Chưa xây dựng được Trung tâm Văn hóa, Thể thao xã.
    • Còn từ 20% số hộ gia đình trở lên chưa được tiếp cận nước sinh hoạt hợp vệ sinh.
    • Còn từ 40% số hộ gia đình trở lên chưa có nhà tiêu hợp vệ sinh.
• Xã khu vực II (Xã có điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn nhưng đã tạm thời ổn định): Là xã đáp ứng một trong ba tiêu chí:
  • Có tổng tỷ lệ hộ nghèo và hộ cận nghèo từ 55% trở lên (Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long từ 30% trở lên) nhưng không có đủ số điều kiện thiếu hụt hạ tầng quy định cho xã khu vực III.
  • Có tổng tỷ lệ hộ nghèo và hộ cận nghèo nằm trong khoảng từ 15% đến dưới 55% (Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long từ 15% đến dưới 30%).
  • Có tổng tỷ lệ hộ nghèo và hộ cận nghèo dưới 15% nhưng trên địa bàn xã vẫn còn ít nhất một thôn đặc biệt khó khăn.
• Xã khu vực I (Các xã còn lại): Là các xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi nhưng không thuộc diện phân loại của xã khu vực II và xã khu vực III.

- Quy trình, thủ tục và thời gian thực hiện xác định

Quy trình rà soát, xác định được thực hiện chặt chẽ từ cấp cơ sở lên đến Trung ương theo các bước và thời hạn nghiêm ngặt:

• Cấp xã: Ủy ban nhân dân xã chỉ đạo các thôn tự đánh giá, tổng hợp kết quả phân loại thôn và xã, lập hồ sơ báo cáo lên Ủy ban nhân dân cấp huyện. Thời gian thực hiện không quá 20 ngày làm việc kể từ ngày Quyết định có hiệu lực.
• Cấp huyện: Ủy ban nhân dân huyện tiếp nhận hồ sơ, tổng hợp và lập báo cáo trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Thời gian thực hiện không quá 10 ngày làm việc.
• Cấp tỉnh: Cơ quan công tác dân tộc cấp tỉnh chủ trì, phối hợp với các sở, ban ngành liên quan tiến hành thẩm định thực tế. Ủy ban nhân dân tỉnh lập báo cáo thẩm định gửi Ủy ban Dân tộc. Thời gian thực hiện không quá 15 ngày làm việc.
• Cấp Trung ương: Ủy ban Dân tộc chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, kiểm tra thực địa và tổng hợp hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, ra quyết định phê duyệt.
• Lưu ý về hồ sơ lỗi: Trong vòng 10 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ, nếu phát hiện hồ sơ chưa đạt yêu cầu, cơ quan nhận hồ sơ phải có văn bản hướng dẫn địa phương sửa đổi, bổ sung.

- Thành phần hồ sơ xác định ở các cấp

Hồ sơ minh chứng được thiết lập đồng bộ qua các cấp quản lý hành chính:

• Hồ sơ cấp xã gửi cấp huyện (02 bộ): Gồm bảng đánh giá mức độ đạt tiêu chí của từng thôn; danh sách phân loại thôn đặc biệt khó khăn và thôn thường; báo cáo kết quả xác định phân định khu vực xã (I, II, III).
• Hồ sơ cấp huyện gửi cấp tỉnh (01 bộ): Gồm báo cáo đánh giá tổng hợp của huyện kèm danh sách chi tiết các xã, thôn; văn bản đề nghị tỉnh thẩm định; kèm theo 01 bộ hồ sơ gốc của cấp xã.
• Hồ sơ cấp tỉnh gửi Ủy ban Dân tộc (01 bộ): Gồm báo cáo kết quả xác định của tỉnh kèm danh sách tổng hợp toàn tỉnh; báo cáo thẩm định chi tiết và các tài liệu, số liệu chứng minh liên quan.

- Cơ chế rà soát, sửa đổi, bổ sung hàng năm

Để đảm bảo tính cập nhật và chính xác trước các biến động địa lý hoặc thiên tai, dịch bệnh:

• Hàng năm, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo rà soát các trường hợp thôn, xã có sự thay đổi do chia tách, sáp nhập, thành lập mới, giải thể hoặc bị ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai, dịch bệnh.
• Quy trình rà soát và lập hồ sơ bổ sung tuân thủ đúng các bước quy định tại Điều 4 và Điều 5 của Quyết định này.
• Thời hạn cuối cùng để các tỉnh gửi hồ sơ đề xuất điều chỉnh về Ủy ban Dân tộc là trước ngày 01 tháng 6 hàng năm để tổng hợp trình Thủ tướng Chính phủ quyết định.

- Kinh phí thực hiện và trách nhiệm tổ chức

• Kinh phí: Toàn bộ chi phí cho công tác tổ chức, rà soát và lập hồ sơ xác định do ngân sách địa phương tự bảo đảm theo phân cấp quản lý ngân sách nhà nước hiện hành.
• Ủy ban Dân tộc: Chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành trung ương hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra giám sát các địa phương thực hiện và tổng hợp trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh sách.
• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương: Chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc chỉ đạo tổ chức triển khai rà soát, bảo đảm tính chính xác, khách quan và đúng thời hạn quy định của hồ sơ.

- Hiệu lực thi hành

Quyết định 50/2016/QĐ-TTg có hiệu lực thi hành kể từ ngày 20 tháng 12 năm 2016. Văn bản này chính thức thay thế Quyết định số 30/2012/QĐ-TTg ngày 18 tháng 7 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ về tiêu chí xác định thôn đặc biệt khó khăn, xã thuộc vùng dân tộc và miền núi giai đoạn 2012-2015.