Giới thiệu chung về Quyết định 4034/QĐ-BKHCN

Quyết định 4034/QĐ-BKHCN được ban hành bởi Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ vào năm 2020, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với lĩnh vực công nghệ cao, cụ thể là rô bốt và các thiết bị tự động hóa. Việc công bố các Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) này không chỉ giúp chuẩn hóa thuật ngữ, yêu cầu kỹ thuật mà còn tạo hành lang pháp lý an toàn cho việc nghiên cứu, sản xuất, tích hợp và vận hành rô bốt tại Việt Nam, đồng thời thúc đẩy hội nhập quốc tế khi các tiêu chuẩn này đều được xây dựng trên cơ sở chấp nhận các tiêu chuẩn quốc tế ISO tương ứng.

Nội dung chi tiết 05 Tiêu chuẩn quốc gia về Rô bốt được công bố

Theo Điều 1 của Quyết định, Bộ Khoa học và Công nghệ chính thức công bố 05 Tiêu chuẩn quốc gia mới, bao gồm các nội dung cốt lõi sau:

• TCVN 13228:2020 (hoàn toàn tương đương với ISO 8373:2012): Tiêu chuẩn về "Rô bốt và các bộ phận cấu thành rô bốt - Từ vựng". Tiêu chuẩn này đóng vai trò nền tảng, cung cấp hệ thống thuật ngữ và định nghĩa thống nhất cho các loại rô bốt hoạt động trong cả môi trường công nghiệp và phi công nghiệp. Việc chuẩn hóa từ vựng giúp các nhà nghiên cứu, nhà sản xuất và cơ quan quản lý có chung một ngôn ngữ kỹ thuật, tránh những hiểu lầm không đáng có trong giao dịch thương mại và chuyển giao công nghệ.
• TCVN 13229-1:2020 (hoàn toàn tương đương với ISO 10218-1:2011): Tiêu chuẩn về "Rô bốt và các bộ phận cấu thành rô bốt - Yêu cầu an toàn cho rô bốt công nghiệp - Phần 1: Rô bốt". Tiêu chuẩn này tập trung vào các yêu cầu an toàn thiết kế và chế tạo đối với bản thân thực thể rô bốt công nghiệp. Nội dung bao gồm việc xác định các mối nguy hại tiềm ẩn, các biện pháp giảm thiểu rủi ro và các yêu cầu thử nghiệm nghiêm ngặt để đảm bảo rô bốt vận hành an toàn trước khi được tích hợp vào hệ thống sản xuất.
• TCVN 13229-2:2020 (hoàn toàn tương đương với ISO 10218-2:2011): Tiêu chuẩn về "Rô bốt và các bộ phận cấu thành rô bốt - Yêu cầu an toàn cho rô bốt công nghiệp - Phần 2: Hệ thống rô bốt và sự tích hợp". Khác với Phần 1, phần này hướng dẫn chi tiết về an toàn trong quá trình thiết kế, lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng và thanh lý toàn bộ hệ thống rô bốt công nghiệp (bao gồm cả các thiết bị ngoại vi và sự tương tác giữa người với máy). Đây là tài liệu kỹ thuật quan trọng cho các đơn vị tích hợp hệ thống tại các nhà máy, xưởng sản xuất tự động hóa.
• TCVN 13230:2020 (hoàn toàn tương đương với ISO 11593:1996): Tiêu chuẩn về "Tay máy rô bốt công nghiệp - Hệ thống thay đổi tự động khâu tác động cuối - Từ vựng và diễn giải các đặc tính". Tiêu chuẩn này quy định các thuật ngữ, định nghĩa và cách thức mô tả đặc tính kỹ thuật của hệ thống thay đổi công cụ tự động ở đầu cuối của tay máy rô bốt. Điều này giúp chuẩn hóa việc đánh giá hiệu suất và khả năng tương thích của các cơ cấu chấp hành khác nhau khi lắp đặt vào rô bốt.
• TCVN 13231:2020 (hoàn toàn tương đương với ISO 13482:2014): Tiêu chuẩn về "Rô bốt và các bộ phận cấu thành rô bốt - Yêu cầu an toàn cho các rô bốt chăm sóc cá nhân". Đây là một tiêu chuẩn mang tính thời đại, hướng tới các dòng rô bốt phục vụ đời sống dân sinh như rô bốt hỗ trợ di chuyển, rô bốt phục vụ thể chất và rô bốt mang mặc trên người (exoskeleton). Tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu khắt khe về an toàn nhằm bảo vệ người sử dụng trực tiếp, đặc biệt là những đối tượng yếu thế như người già, người khuyết tật trong môi trường sinh hoạt hàng ngày.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Bên cạnh việc công bố các tiêu chuẩn kỹ thuật, Quyết định 4034/QĐ-BKHCN cũng quy định rõ ràng về mặt pháp lý và tổ chức thực hiện tại các điều khoản cuối:

• Hiệu lực thi hành: Quyết định chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký (Điều 2). Điều này yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực rô bốt và tự động hóa cần nhanh chóng cập nhật và áp dụng các tiêu chuẩn mới này vào hoạt động thực tiễn.
• Trách nhiệm thi hành: Tổng cục trưởng Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng và các tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này (Điều 3). Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đóng vai trò chủ trì trong việc phổ biến, hướng dẫn và giám sát việc áp dụng các TCVN vừa được công bố trên phạm vi cả nước.

Ý nghĩa của việc ban hành Quyết định 4034/QĐ-BKHCN

Việc ban hành Quyết định 4034/QĐ-BKHCN là một bước đi chiến lược của Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm đón đầu xu hướng của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0). Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc gia hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế giúp các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, dễ dàng xuất khẩu các sản phẩm công nghệ ra thị trường quốc tế, đồng thời đảm bảo an toàn lao động và an toàn cho người tiêu dùng trong nước khi tiếp cận với các công nghệ rô bốt hiện đại.