Công văn 3738/TCHQ-GSQL năm 2018 do Tổng cục Hải quan ban hành là một văn bản chỉ đạo quan trọng nhằm tăng cường công tác quản lý, kiểm tra và giám sát chặt chẽ mặt hàng phế liệu nhập khẩu vào Việt Nam. Trong bối cảnh lượng phế liệu dịch chuyển mạnh mẽ vào thị trường nội địa gây nguy cơ ô nhiễm môi trường, Tổng cục Hải quan đã đưa ra các hướng dẫn nghiệp vụ chi tiết cho các Cục Hải quan tỉnh, thành phố nhằm siết chặt quy trình thông quan và xử lý nghiêm các vi phạm.

Dưới đây là tóm tắt chi tiết và phân tích chuyên sâu các nội dung cốt lõi của Công văn 3738/TCHQ-GSQL:

• Ngăn ngừa ô nhiễm môi trường: Kiểm soát chặt chẽ ngay từ cửa khẩu, không cho phép nhập khẩu các loại phế liệu không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường vào lãnh thổ Việt Nam.
• Tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp: Buộc các doanh nghiệp nhập khẩu phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về ký quỹ, chứng nhận đủ điều kiện bảo vệ môi trường và sử dụng đúng mục đích phế liệu làm nguyên liệu sản xuất.
• Thống nhất quy trình nghiệp vụ: Chuẩn hóa quy trình kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực tế hàng hóa và lấy mẫu phân tích tại tất cả các chi cục hải quan trên toàn quốc.

Tổng cục Hải quan yêu cầu các đơn vị hải quan địa phương thực hiện kiểm tra đối chiếu nghiêm ngặt các chứng từ trong bộ hồ sơ hải quan đối với phế liệu nhập khẩu, cụ thể:

• Giấy xác nhận đủ điều kiện bảo vệ môi trường: Phải kiểm tra tính hiệu lực, thời hạn của Giấy xác nhận do cơ quan có thẩm quyền (Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc Sở Tài nguyên và Môi trường) cấp. Chỉ cho phép thông quan đối với các loại phế liệu nằm trong danh mục được phép nhập khẩu ghi trên Giấy xác nhận.
• Chứng thư bảo lãnh/Giấy xác nhận ký quỹ: Doanh nghiệp phải xuất trình văn bản xác nhận đã thực hiện ký quỹ bảo đảm phế liệu nhập khẩu tại Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam hoặc ngân hàng thương mại theo đúng quy định pháp luật trước khi tiến hành thủ tục thông quan.
• Thông báo lô hàng phế liệu nhập khẩu: Kiểm tra văn bản thông báo về việc kiểm tra nhà nước về chất lượng phế liệu nhập khẩu của cơ quan có thẩm quyền.

Để đảm bảo phế liệu nhập khẩu không lẫn tạp chất nguy hại, công tác kiểm tra thực tế được siết chặt tối đa:

• Tỷ lệ kiểm tra thực tế: Áp dụng tỷ lệ kiểm tra thực tế cao, thậm chí kiểm tra 100% đối với các lô hàng phế liệu có dấu hiệu nghi vấn hoặc từ các doanh nghiệp có lịch sử vi phạm pháp luật hải quan và môi trường.
• Phương thức kiểm tra: Kết hợp kiểm tra thủ công, sử dụng thiết bị kỹ thuật chuyên dụng và phối hợp chặt chẽ với các tổ chức giám định được chỉ định để đánh giá chất lượng phế liệu.
• Lấy mẫu phân tích: Việc lấy mẫu phải được thực hiện khách quan, có sự chứng kiến của chủ hàng và đại diện cơ quan hải quan. Mẫu phế liệu sau khi lấy phải được niêm phong và gửi tới các phòng thí nghiệm đạt chuẩn để phân tích các chỉ tiêu về tạp chất, chất thải nguy hại đi kèm.

Công văn 3738/TCHQ-GSQL chú trọng giải quyết tình trạng ùn ứ phế liệu tại các cảng biển lớn bằng các biện pháp quyết liệt:

• Phân loại phế liệu tồn đọng: Tiến hành thống kê, phân loại các container phế liệu lưu bãi quá thời hạn quy định (quá 90 ngày kể từ ngày hàng đến cửa khẩu).
• Xử lý nghiêm vi phạm: Đối với các lô hàng phế liệu không xác định được chủ sở hữu hoặc chủ sở hữu từ bỏ quyền nhận hàng, cơ quan hải quan phối hợp với các bên liên quan để tiến hành thanh lý, tiêu hủy hoặc buộc tái xuất ra khỏi lãnh thổ Việt Nam đối với phế liệu không đạt chuẩn môi trường.
• Ngăn chặn từ xa: Yêu cầu các hãng tàu, doanh nghiệp kinh doanh cảng kiểm soát chặt chẽ thông tin hàng hóa ngay từ khi xếp hàng lên tàu tại cảng đi, từ chối tiếp nhận các lô hàng phế liệu không có giấy phép nhập khẩu hợp lệ vào cảng Việt Nam.

• Trách nhiệm của Cục Hải quan địa phương: Chỉ đạo các Chi cục Hải quan trực thuộc thực hiện nghiêm túc hướng dẫn tại công văn này; chủ động phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường, lực lượng Cảnh sát môi trường để thanh tra, kiểm tra đột xuất các cơ sở sản xuất sử dụng phế liệu nhập khẩu.
• Chế độ báo cáo: Định kỳ tổng hợp số liệu về tình hình nhập khẩu phế liệu, các vướng mắc phát sinh và danh sách các doanh nghiệp vi phạm báo cáo về Tổng cục Hải quan (qua Cục Giám sát quản lý về Hải quan) để có hướng chỉ đạo kịp thời.

Tóm lại, Công văn 3738/TCHQ-GSQL năm 2018 là công cụ pháp lý sắc bén giúp ngành Hải quan chuẩn hóa quy trình quản lý phế liệu nhập khẩu, góp phần bảo vệ môi trường quốc gia, đồng thời tạo môi trường kinh doanh lành mạnh cho các doanh nghiệp tuân thủ đúng pháp luật.