Công văn 225/TCHQ-GSQL năm 2022 do Tổng cục Hải quan ban hành là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng nhằm giải quyết các vướng mắc và thống nhất quy trình thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa quá cảnh có thay đổi phương thức vận tải. Văn bản này đóng vai trò thiết thực trong việc tạo thuận lợi cho hoạt động logistics xuyên biên giới, đồng thời bảo đảm công tác giám sát, quản lý chặt chẽ của cơ quan hải quan.

- Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Văn bản tập trung hướng dẫn các nội dung liên quan đến thủ tục hải quan, công tác kiểm tra và giám sát đối với:

• Hàng hóa quá cảnh từ nước ngoài vào Việt Nam để xuất khẩu sang nước thứ ba có thực hiện việc thay đổi phương thức vận tải (như chuyển từ đường biển sang đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa hoặc ngược lại).
• Các doanh nghiệp thực hiện dịch vụ quá cảnh hàng hóa, người khai hải quan và các hãng vận chuyển liên quan.
• Các Chi cục Hải quan cửa khẩu nhập, Chi cục Hải quan cửa khẩu xuất và Chi cục Hải quan nơi thực hiện việc chuyển tải, chia tách, đóng ghép hàng hóa quá cảnh.

- Quy định về thủ tục khai báo hải quan đối với hàng hóa quá cảnh

Để đảm bảo tính minh bạch và kiểm soát chặt chẽ luồng hàng hóa, Tổng cục Hải quan hướng dẫn cụ thể về quy trình khai báo:

• Người khai hải quan phải thực hiện khai báo thông tin vận chuyển bằng phương thức điện tử thông qua hệ thống thông tin quản lý của cơ quan hải quan (Hệ thống e-Customs/vận chuyển độc lập).
• Nội dung khai báo phải thể hiện rõ lộ trình vận chuyển, các địa điểm dự kiến thay đổi phương thức vận tải, phương tiện vận chuyển mới và thời gian dự kiến hoàn thành quá trình quá cảnh.
• Trường hợp hệ thống gặp sự cố kỹ thuật hoặc đối với các trường hợp đặc biệt được phép khai bản giấy, người khai hải quan phải sử dụng mẫu tờ khai hải quan giấy theo đúng quy định hiện hành và được xác nhận bởi chi cục hải quan liên quan.

- Quy trình giám sát hải quan khi thay đổi phương thức vận tải

Việc thay đổi phương thức vận tải là khâu then chốt dễ phát sinh rủi ro thẩm lậu hàng hóa, do đó công tác giám sát được quy định rất nghiêm ngặt:

• Hàng hóa quá cảnh chỉ được phép thay đổi phương thức vận tải, chia tách hoặc đóng ghép tại các địa điểm đã được quy định và cấp phép như: cảng biển, cảng hàng không quốc tế, ga đường sắt liên vận quốc tế, kho ngoại quan, cảng cạn (ICD), hoặc các địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS).
• Quá trình chuyển tải, thay đổi phương tiện vận chuyển phải được thực hiện dưới sự giám sát trực tiếp của công chức hải quan hoặc giám sát bằng các phương tiện kỹ thuật (như camera giám sát, seal định vị GPS).
• Sau khi hoàn thành việc thay đổi phương thức vận tải, cơ quan hải quan tại nơi chuyển tải phải thực hiện niêm phong hải quan đối với phương tiện chứa hàng mới và cập nhật thông tin niêm phong lên hệ thống quản lý.

- Phân định trách nhiệm của các bên liên quan

Công văn nêu rõ trách nhiệm phối hợp giữa doanh nghiệp và các đơn vị hải quan địa phương nhằm đảm bảo chuỗi cung ứng không bị gián đoạn:

• Đối với doanh nghiệp vận chuyển: Chịu trách nhiệm bảo đảm nguyên trạng hàng hóa, niêm phong hải quan trong suốt quá trình vận chuyển; tuân thủ đúng tuyến đường, lộ trình và thời gian đã đăng ký.
• Đối với Chi cục Hải quan cửa khẩu nhập: Tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra thực tế hàng hóa (nếu có dấu hiệu vi phạm), thực hiện niêm phong hải quan ban đầu và bàn giao thông tin đầy đủ cho đơn vị hải quan nơi đến/nơi chuyển tải.
• Đối với Chi cục Hải quan nơi chuyển tải và cửa khẩu xuất: Tiếp nhận thông tin bàn giao, kiểm tra đối chiếu tình trạng niêm phong, giám sát quá trình xếp dỡ sang phương tiện mới và xác nhận thực xuất khi hàng hóa rời khỏi lãnh thổ Việt Nam.

- Xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình vận chuyển

Nhằm chủ động ứng phó với các sự cố ngoài ý muốn trên đường vận chuyển, văn bản đưa ra các giải pháp xử lý tình huống:

• Trong trường hợp gặp sự cố bất khả kháng (như tai nạn giao thông, thiên tai, hỏng hóc phương tiện) làm ảnh hưởng đến niêm phong hải quan hoặc tiến độ vận chuyển, người vận chuyển phải thông báo ngay cho cơ quan hải quan nơi gần nhất để lập biên bản chứng nhận và áp dụng các biện pháp giám sát phù hợp.
• Mọi hành vi tự ý thay đổi phương thức vận tải, thay đổi lộ trình hoặc tự ý phá niêm phong hải quan mà không có sự đồng ý hoặc giám sát của cơ quan hải quan sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan.