Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5855:1994 về Đá quý – Thuật ngữ và phân loại là văn bản kỹ thuật nền tảng quy định hệ thống thuật ngữ chuẩn hóa và phương pháp phân loại các loại đá quý tại Việt Nam. Việc áp dụng tiêu chuẩn này giúp thống nhất cách hiểu, định danh và phân loại đá quý trong hoạt động khai thác, chế tác, kinh doanh và kiểm định chất lượng trên thị trường.

Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này quy định các thuật ngữ cơ bản và nguyên tắc phân loại đối với các loại đá quý, đá bán quý có nguồn gốc tự nhiên, nhân tạo hoặc các sản phẩm mô phỏng đá quý được lưu thông trên thị trường.
• Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức kiểm định, doanh nghiệp kinh doanh, chế tác trang sức và các cá nhân hoạt động trong lĩnh vực đá quý tại Việt Nam nhằm đảm bảo tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Thuật ngữ và định nghĩa về đá quý tự nhiên (Điều 2)

• Đá quý tự nhiên (Natural Gemstones): Là các khoáng vật, đá hoặc chất hữu cơ được hình thành trong tự nhiên qua các quá trình địa chất mà không có sự can thiệp của con người. Để được phân loại là đá quý, chúng phải hội đủ ba yếu tố cơ bản bao gồm: vẻ đẹp (màu sắc, độ trong suốt, hiệu ứng quang học), độ bền (khả năng chống mài mòn, va đập, độ cứng cao) và độ hiếm (mức độ khan hiếm trong tự nhiên).
• Đá bán quý tự nhiên (Natural Semi-precious Stones): Là nhóm đá tự nhiên cũng sở hữu vẻ đẹp và độ bền nhất định nhưng có độ phổ biến cao hơn, sản lượng khai thác lớn hơn và giá trị thương mại thấp hơn so với nhóm đá quý.
• Chất hữu cơ dùng làm đá quý: Các sản phẩm có nguồn gốc sinh học được hình thành tự nhiên và được sử dụng như đá quý trong ngành trang sức, tiêu biểu như ngọc trai, hổ phách, san hô và ngà voi.

Thuật ngữ về đá nhân tạo và các sản phẩm thay thế (Điều 3)

• Đá tổng hợp (Synthetic Stones): Là các tinh thể hoặc vật chất được con người tạo ra trong phòng thí nghiệm hoặc nhà máy bằng các phương pháp công nghệ hiện đại. Chúng có thành phần hóa học, cấu trúc tinh thể, tính chất vật lý và quang học tương đồng hoàn toàn với đá quý tự nhiên tương ứng.
• Đá nhân tạo (Artificial Stones): Là các vật liệu do con người sản xuất ra, có tính chất thẩm mỹ cao dùng làm trang sức nhưng không có cấu trúc hoặc thành phần hóa học tương đương với bất kỳ khoáng vật tự nhiên nào được biết đến trong địa chất học.
• Đá giả / Đá mô phỏng (Imitation Stones): Là các vật liệu (có thể là tự nhiên hoặc nhân tạo) được sử dụng để bắt chước vẻ bề ngoài, màu sắc của các loại đá quý có giá trị cao hơn, nhưng hoàn toàn khác biệt về thành phần hóa học và các tính chất vật lý, hóa học đặc trưng.
• Đá ghép (Composite/Doublet/Triplet Stones): Là sản phẩm được tạo thành bằng cách gắn ghép hai hoặc nhiều phần vật liệu lại với nhau bằng chất kết dính chuyên dụng, trong đó ít nhất có một phần là đá quý tự nhiên hoặc đá tổng hợp nhằm tăng kích thước hoặc cải thiện vẻ ngoài của sản phẩm.

Nguyên tắc phân loại và định danh đá quý (Điều 4)

• Phân loại theo nguồn gốc hình thành: Tiêu chuẩn yêu cầu phân chia rõ rệt thành nhóm tự nhiên (hoàn toàn từ thiên nhiên) và nhóm nhân tạo (có sự can thiệp sâu của công nghệ kỹ thuật) để tránh gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.
• Phân loại theo giá trị thương mại và độ quý hiếm: Định hình ranh giới rõ ràng giữa đá quý nhóm cao cấp (như kim cương, ruby, sapphire, emerald) và các loại đá bán quý hoặc đá mỹ nghệ khác dựa trên các chỉ số vật lý và giá trị thị trường.
• Yêu cầu về tính trung thực trong định danh: Nghiêm cấm việc sử dụng tên gọi của đá tự nhiên để đặt cho đá tổng hợp hoặc đá giả mà không kèm theo từ chỉ rõ nguồn gốc (ví dụ: bắt buộc phải ghi rõ "Ruby tổng hợp" hoặc "Kim cương nhân tạo" chứ không được phép ghi mập mờ là "Ruby" hay "Kim cương").