Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13268-1:2021 về Bảo vệ thực vật - Phương pháp điều tra sinh vật gây hại - Phần 1: Nhóm cây lương thực được ban hành bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, quy định các phương pháp chuẩn hóa trong việc điều tra, giám sát tình hình sinh vật gây hại và sinh vật có ích trên các loại cây lương thực trọng điểm tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến công tác bảo vệ thực vật, trồng trọt, và nghiên cứu nông nghiệp tại Việt Nam. Đối tượng điều tra trực tiếp là các loài sinh vật gây hại (sâu, bệnh, cỏ dại, chuột...) và các loài sinh vật có ích (thiên địch) trên nhóm cây lương thực chính bao gồm lúa, ngô, sắn và khoai lang.

Nội dung cốt lõi của Phần mở đầu và các Điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Điều 1: Phạm vi áp dụng chi tiết

• Quy định phương pháp điều tra phát hiện, điều tra định kỳ và điều tra diện rộng đối với các sinh vật gây hại và sinh vật có ích chính trên nhóm cây lương thực.
• Là cơ sở kỹ thuật thống nhất trên phạm vi cả nước để đánh giá diễn biến dịch hại, dự báo khả năng phát sinh và đề xuất biện pháp phòng trừ kịp thời, hiệu quả.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Tiêu chuẩn này áp dụng các tài liệu viện dẫn liên quan đến thuật ngữ, định nghĩa trong lĩnh vực bảo vệ thực vật và trồng trọt hiện hành. Khi các tài liệu viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc thay thế thì áp dụng theo phiên bản mới nhất.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa quan trọng

Để đảm bảo tính đồng nhất trong quá trình thực hiện điều tra, tiêu chuẩn đưa ra định nghĩa rõ ràng cho các khái niệm chuyên ngành:

• Sinh vật gây hại: Là bất kỳ loài, chủng hoặc dạng sinh học thực vật, động vật hoặc vi sinh vật nào gây hại cho thực vật hoặc sản phẩm thực vật, bao gồm côn trùng, nấm, vi khuẩn, virus, tuyến trùng, cỏ dại và chuột.
• Sinh vật có ích (Thiên địch): Là các loài sinh vật tự nhiên có tác dụng hạn chế sự phát triển của sinh vật gây hại, bảo vệ cây trồng.
• Điều tra phát hiện: Hoạt động điều tra nhằm xác định sự xuất hiện, phân bố của các loài sinh vật gây hại mới hoặc sinh vật gây hại đối tượng kiểm dịch thực vật.
• Điều tra định kỳ: Hoạt động điều tra được thực hiện theo khoảng thời gian cố định (thường là hàng tuần) nhằm theo dõi diễn biến mật độ, tỷ lệ hại của các loài sinh vật gây hại chính.
• Điều tra diện rộng: Hoạt động điều tra trên phạm vi không gian lớn nhằm xác định vùng phân bố, mức độ phổ biến và mức độ gây hại tổng thể của sinh vật gây hại trong từng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng.
• Mật độ sinh vật gây hại: Số lượng cá thể sinh vật gây hại tính trên một đơn vị diện tích (con/m2), đơn vị cây (con/cây), hoặc đơn vị mẫu điều tra.
• Tỷ lệ hại: Số lượng bộ phận bị hại (lá, bông, củ, thân...) hoặc số cây bị hại tính theo phần trăm (%) so với tổng số bộ phận hoặc số cây điều tra.
• Chỉ số hại: Chỉ số phản ánh mức độ hại trung bình của sinh vật gây hại trên cây trồng, được tính toán dựa trên tỷ lệ hại và cấp hại.

Điều 4: Thiết bị, dụng cụ phục vụ điều tra

Tiêu chuẩn quy định cụ thể các trang thiết bị, dụng cụ tối thiểu cần phải trang bị cho cán bộ điều tra ngoài đồng ruộng để đảm bảo tính chính xác của số liệu thu thập:

• Dụng cụ bắt mẫu và quan sát: Vợt côn trùng, khay gạt (khay nhựa), kính lúp cầm tay (độ phóng đại tối thiểu 10 lần), ống nghiệm đựng mẫu, túi nilon thu mẫu.
• Dụng cụ đo đạc và ghi chép: Thước dây, khung điều tra (kích thước tiêu chuẩn tùy loại cây trồng), sổ ghi chép ngoài đồng ruộng, bút viết, máy ảnh hoặc thiết bị ghi hình di động.
• Hóa chất bảo quản mẫu: Cồn chuyên dụng (thường là cồn 70% hoặc 90%) để bảo quản các mẫu côn trùng, dung dịch cố định mẫu bệnh hại thực vật phục vụ công tác giám định phòng thí nghiệm khi cần thiết.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13268-1:2021 hiện đang có hiệu lực áp dụng theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Văn bản này thay thế hoặc chuẩn hóa các quy trình điều tra dịch hại trước đây, tạo hành lang kỹ thuật thống nhất cho hệ thống bảo vệ thực vật từ trung ương đến địa phương.