Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12236:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế CIE S 017:2011) về Từ vựng chiếu sáng quốc tế là văn bản kỹ thuật chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ, định nghĩa và khái niệm cơ bản trong lĩnh vực kỹ thuật chiếu sáng tại Việt Nam. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là cơ sở ngôn ngữ kỹ thuật thống nhất cho các hoạt động nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, thử nghiệm và nghiệm thu các thiết bị cũng như hệ thống chiếu sáng.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

TCVN 12236:2018 áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức khoa học công nghệ, doanh nghiệp sản xuất, đơn vị thiết kế thi công và các cá nhân hoạt động trong lĩnh vực chiếu sáng, thiết bị điện, kỹ thuật giao thông và các ngành công nghiệp liên quan. Tiêu chuẩn cung cấp các định nghĩa chuẩn xác từ các hiện tượng vật lý, quang học tự nhiên đến các chi tiết kỹ thuật của thiết bị chiếu sáng nhân tạo.

Các nhóm thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

1. Thuật ngữ về bức xạ mặt trời và hiện tượng quang học khí quyển

• Bức xạ phân tán trong khí quyển: Là phần bức xạ mặt trời truyền đến Trái đất do bị phân tán bởi các phân tử không khí, hạt sol khí, hạt mây hoặc các hạt vật chất khác tồn tại trong bầu khí quyển.
• Bức xạ trực tiếp sau suy giảm: Là phần bức xạ mặt trời ngoài trái đất, đi tới bề mặt trái đất dưới dạng một chùm tia chuẩn trực sau khi đã chịu sự suy giảm chọn lọc do hấp thụ và tán xạ bởi bầu khí quyển.

2. Thuật ngữ về phân bổ quang thông và cấu tạo thiết bị chiếu sáng

• Phần quang thông hướng xuống: Chỉ số đo lường phần quang thông của đèn điện phát ra theo hướng phía dưới mặt phẳng ngang đi qua tâm quang học của đèn.
• Phần quang thông hướng lên: Chỉ số đo lường phần quang thông của đèn điện phát ra theo hướng phía trên mặt phẳng ngang đi qua tâm quang học của đèn.
• Bộ phận bảo vệ của đèn điện (chao đèn/kính bảo vệ): Phần trong suốt hoặc mờ của đèn điện hở hoặc đèn điện kín được thiết kế chuyên biệt nhằm bảo vệ các bóng đèn khỏi bụi bẩn, ngăn ngừa sự tiếp xúc trực tiếp với chất lỏng, hơi hoặc khí, đồng thời đảm bảo an toàn bằng cách khiến người sử dụng không thể tiếp cận trực tiếp vào các bộ phận nguy hiểm bên trong.
• Phần tử phát sáng và phần tử phản xạ ngược lại: Các thành phần cấu tạo cơ bản của nguồn sáng hoặc bề mặt có khả năng tự phát sáng hoặc phản xạ ánh sáng ngược trở lại nguồn phát theo các hướng xác định.

3. Thuật ngữ về thiết bị điều khiển giao thông và cấu trúc đường hầm

• Phần bao quanh hoặc mở rộng cho thiết bị điều khiển giao thông: Bộ phận phụ trợ được lắp đặt xung quanh thiết bị điều khiển nhằm tăng cường khả năng nhận diện, bảo vệ thiết bị hoặc phục vụ các yêu cầu kỹ thuật chuyên biệt trong điều phối giao thông.
• Phần mặt trước dấu hiệu và phần tử mặt biển hiệu: Các bộ phận cấu thành mặt trước của biển báo, quyết định hình dạng, kích thước và khả năng hiển thị thông tin của biển hiệu giao thông dưới tác động của ánh sáng.
• Phần cấu trúc chuyển tiếp đường hầm: Phần cấu trúc tương ứng với đoạn bắt đầu được bao phủ của đường hầm hoặc phần bắt đầu của hệ thống màn che nắng khi sử dụng giải pháp màn che nắng hở (màn che ánh sáng ban ngày) nhằm giúp mắt người lái xe thích nghi dần với sự thay đổi đột ngột của cường độ ánh sáng.

4. Thuật ngữ về chương trình bảo dưỡng hệ thống chiếu sáng

• Chương trình bảo dưỡng đẳng chu kỳ: Quy trình kỹ thuật thiết lập các hoạt động bảo dưỡng định kỳ bao gồm làm sạch đèn, vệ sinh bề mặt phòng và thay thế bóng đèn theo các khoảng thời gian bằng nhau được xác định trước, không phụ thuộc vào sự biến động tức thời của độ rọi.
• Chương trình bảo dưỡng đồng mức độ rọi: Quy trình kỹ thuật quy định các hoạt động làm sạch đèn, vệ sinh bề mặt phòng và thay thế bóng đèn chỉ được thực hiện khi độ rọi của hệ thống giảm xuống đến một giá trị duy trì tối thiểu được thiết kế từ trước.

5. Thuật ngữ về sinh lý học thị giác và hiển thị

• Hố trung tâm võng mạc (Fovea): Phần trung tâm của võng mạc có cấu trúc mỏng và lõm xuống, là nơi tập trung mật độ tế bào hình nón cao nhất, đóng vai trò quyết định trong việc hình thành vị trí nhìn rõ nét nhất và phân biệt màu sắc của mắt người.
• Tỷ lệ bóng đèn duy trì hoạt động: Phần nhỏ trong tổng số bóng đèn của một hệ thống tiếp tục hoạt động ổn định tại một thời điểm nhất định dưới các điều kiện vận hành tiêu chuẩn và tần số tắt bật xác định.
• Phần tử hiển thị nhỏ nhất (Pixel): Phần tử nhỏ nhất trên màn hình có khả năng hoạt động độc lập để tạo ra đầy đủ các chức năng hiển thị hình ảnh và ánh sáng của toàn bộ hệ thống màn hình.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12236:2018 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được công bố bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền, thay thế hoặc bổ sung cho các tiêu chuẩn từ vựng chiếu sáng trước đây nhằm đảm bảo tính hội nhập quốc tế sâu rộng theo hệ thống tiêu chuẩn CIE.