Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11357-9:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn châu Âu EN 474-9:2010) về Máy đào và chuyển đất - An toàn - Phần 9: Yêu cầu cho máy lắp đặt đường ống được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, đưa ra các quy định kỹ thuật và an toàn cốt lõi đối với dòng máy chuyên dụng này nhằm bảo vệ người vận hành và giảm thiểu rủi ro tai nạn lao động trên công trường.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu an toàn cụ thể đối với máy lắp đặt đường ống (thường gọi là máy đặt ống hoặc pipelayer) thuộc nhóm máy đào và chuyển đất. Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân thiết kế, chế tạo, nhập khẩu, phân phối, kiểm định và vận hành loại máy này tại Việt Nam. Tiêu chuẩn xử lý tất cả các mối nguy hiểm đáng kể, các tình huống nguy hiểm và sự kiện có thể xảy ra trong suốt vòng đời của máy khi được sử dụng đúng mục đích hoặc trong các điều kiện lường trước được của nhà sản xuất.

Các yêu cầu an toàn kỹ thuật cốt lõi

• Hệ thống cabin và bảo vệ người vận hành: Cabin của máy lắp đặt đường ống phải được thiết kế đảm bảo tầm nhìn tối ưu cho người vận hành trong suốt quá trình nâng, hạ và di chuyển ống. Phải trang bị hệ thống bảo vệ chống vật rơi (FOPS) và hệ thống bảo vệ khi lật (ROPS) phù hợp với đặc thù tải trọng và trọng tâm của máy đặt ống.
• Cơ cấu nâng và hệ thống cáp: Các bộ phận chịu lực như cần nâng, cáp thép, móc cẩu và cụm puly phải được tính toán thiết kế với hệ số an toàn cao. Cơ cấu phanh của tời nâng phải là loại tự động kích hoạt để giữ chắc tải trọng khi dừng thao tác hoặc trong trường hợp mất nguồn động lực đột ngột.
• Hệ thống cảnh báo và kiểm soát quá tải: Máy phải được trang bị thiết bị chỉ báo mômen tải (LMI) hoặc các cảm biến cảnh báo quá tải tự động. Hệ thống này có nhiệm vụ cảnh báo bằng âm thanh và hình ảnh cho người vận hành khi tải trọng nâng vượt quá giới hạn an toàn ở một tầm với cụ thể, ngăn ngừa nguy cơ lật máy.
• Tính ổn định và đối trọng: Quy định nghiêm ngặt về cơ cấu đối trọng (có thể điều chỉnh hoặc cố định) để duy trì sự cân bằng của máy khi mang tải dọc theo rãnh đào. Hệ thống điều khiển đối trọng phải được thiết kế an toàn, tránh việc dịch chuyển đối trọng ngoài ý muốn gây mất ổn định máy.
• Hệ thống điều khiển và phanh di chuyển: Các tay vịn, bàn đạp và nút điều khiển phải được bố trí khoa học, có ký hiệu rõ ràng và cơ cấu khóa an toàn để tránh kích hoạt vô ý. Hệ thống phanh di chuyển phải đủ khả năng giữ máy đứng yên trên các địa hình dốc đặc thù của công trường xây dựng đường ống.

Yêu cầu về thông tin sử dụng và bảo dưỡng

• Tài liệu hướng dẫn vận hành: Nhà sản xuất phải cung cấp đầy đủ biểu đồ tải trọng tương ứng với từng góc nghiêng của cần và vị trí của đối trọng. Hướng dẫn phải nêu rõ các quy trình vận hành an toàn, giới hạn sức nâng và các biện pháp phòng ngừa khi làm việc gần đường dây điện hoặc trên nền đất yếu.
• Tiếp cận bảo dưỡng an toàn: Các vị trí kiểm tra, tra dầu mỡ và bảo dưỡng định kỳ phải được thiết kế dễ dàng tiếp cận từ mặt đất hoặc từ các sàn thao tác có lan can bảo vệ, bậc lên xuống chống trơn trượt.

Hiệu lực thi hành

TCVN 11357-9:2018 có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Tiêu chuẩn này được áp dụng kết hợp với TCVN 11357-1 (Yêu cầu chung đối với máy đào và chuyển đất) để tạo thành bộ quy chuẩn an toàn đồng bộ, bắt buộc tuân thủ trong hoạt động kiểm định kỹ thuật an toàn lao động đối với thiết bị thi công công trình.