Quyết định số 132/2001/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành nhằm thiết lập cơ chế tài chính hỗ trợ thực hiện chương trình phát triển đường giao thông nông thôn, cơ sở hạ tầng nuôi trồng thủy sản và cơ sở hạ tầng làng nghề ở nông thôn. Đây là một chính sách quan trọng nhằm khuyến khích các địa phương chủ động phát huy nội lực, kết hợp với sự hỗ trợ từ Nhà nước để hoàn thiện hệ thống hạ tầng cơ sở, thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển bền vững.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Quyết định này áp dụng đối với các dự án đầu tư xây dựng đường giao thông nông thôn, cơ sở hạ tầng phục vụ nuôi trồng thủy sản và cơ sở hạ tầng làng nghề tại khu vực nông thôn trên phạm vi cả nước. Đối tượng chịu sự điều chỉnh trực tiếp bao gồm Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các Bộ, ngành liên quan, Quỹ Hỗ trợ phát triển và các cộng đồng dân cư tham gia đóng góp, thụ hưởng từ chương trình.

Chủ trương khuyến khích và thẩm quyền phê duyệt dự án

• Nhà nước khuyến khích các địa phương huy động tối đa mọi nguồn lực hợp pháp và tổ chức triển khai có hiệu quả các dự án phát triển hạ tầng nông thôn.
• Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương được giao toàn quyền và chịu trách nhiệm thẩm tra, xét duyệt các dự án đầu tư đường giao thông nông thôn, hạ tầng nuôi trồng thủy sản, hạ tầng làng nghề tại địa phương mình theo đúng các quy định pháp luật hiện hành.

Cơ chế tài chính và huy động nguồn vốn

Cơ chế tài chính của chương trình được xây dựng trên nguyên tắc kết hợp giữa sự đóng góp của nhân dân và sự hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, cụ thể:

• Nguồn đóng góp của nhân dân làm chủ yếu: Các dự án đầu tư phải được thực hiện chủ yếu bằng nguồn đóng góp tự nguyện của người dân dưới các hình thức như tiền mặt, hiện vật hoặc ngày công lao động.
• Hỗ trợ từ ngân sách địa phương: Nhà nước xem xét hỗ trợ một phần kinh phí. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm cân đối ngân sách địa phương hàng năm (từ nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản tập trung, nguồn vốn đầu tư trở lại theo Nghị quyết của Quốc hội) để hỗ trợ thực hiện. Mức đầu tư cụ thể do Ủy ban nhân dân tỉnh trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định.
• Hỗ trợ từ ngân sách Trung ương: Đối với các tỉnh miền núi hoặc các địa phương có nguồn thu ngân sách khó khăn, không tự cân đối được, ngân sách Trung ương sẽ hỗ trợ một phần kinh phí thông qua kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản hàng năm của địa phương.

Chính sách vốn tín dụng ưu đãi lãi suất 0%

Bên cạnh nguồn đóng góp và hỗ trợ từ ngân sách, Nhà nước áp dụng chính sách tín dụng ưu đãi đặc biệt để hỗ trợ các địa phương:

• Mức lãi suất và nguồn vốn: Nhà nước dành một khoản vốn tín dụng ưu đãi với lãi suất bằng không phần trăm (0%) cho các tỉnh, thành phố vay để thực hiện dự án. Nguồn vốn này được cân đối chung trong nguồn vốn tín dụng đầu tư phát triển hàng năm của Nhà nước.
• Cơ chế cho vay: Trong năm kế hoạch, nếu ngân sách địa phương không đảm bảo đủ vốn để thực hiện các chương trình hạ tầng nêu trên thì được phép vay từ nguồn vốn tín dụng ưu đãi này để đầu tư.
• Thời hạn hoàn trả nợ vay: Thời gian bắt đầu trả nợ là sau 1 năm kể từ khi nhận vốn vay, thời hạn hoàn trả nợ là 4 năm. Riêng đối với các tỉnh miền núi hoặc địa phương gặp khó khăn về thu ngân sách, thời hạn hoàn trả nợ vay được kéo dài nhưng không quá 5 năm đối với từng khoản vay.
• Nguồn vốn dùng để trả nợ: Các địa phương thực hiện trả nợ vay từ nguồn thu được để lại đầu tư theo Nghị quyết của Quốc hội, nguồn vốn sự nghiệp kinh tế được cân đối trong ngân sách địa phương, và nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản tập trung hàng năm được ghi kế hoạch dùng để trả nợ. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải có cam kết bằng văn bản về việc bố trí đủ vốn trả nợ vào dự toán ngân sách hàng năm của địa phương.

Phân công trách nhiệm tổ chức thực hiện

Quyết định quy định rõ ràng chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, bộ, ngành và địa phương trong quá trình triển khai:

• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương: Chịu trách nhiệm phê duyệt dự án; cân đối các nguồn vốn đầu tư; xác định tổng mức vốn và phân bổ cụ thể cho từng lĩnh vực; lập kế hoạch vay và trả nợ gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Quỹ Hỗ trợ phát triển.
• Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan cân đối, trình Thủ tướng Chính phủ quyết định mức hỗ trợ từ ngân sách và hạn mức vốn tín dụng cho vay hàng năm cho từng địa phương.
• Bộ Tài chính: Quyết định mức vốn tín dụng cho vay cụ thể đối với từng tỉnh, thành phố dựa trên tổng mức đầu tư và khả năng trả nợ của địa phương; đồng thời bố trí nguồn vốn để bù khoản chênh lệch lãi suất và phí cho vay cho Quỹ Hỗ trợ phát triển.
• Quỹ Hỗ trợ phát triển: Thực hiện việc cho các tỉnh, thành phố vay vốn (không trực tiếp cho vay từng dự án cụ thể) và thu hồi nợ khi đến hạn; tính toán nhu cầu cấp bù lãi suất và phí gửi Bộ Tài chính; định kỳ báo cáo kết quả thực hiện lên Thủ tướng Chính phủ.
• Các Bộ quản lý chuyên ngành (Bộ Giao thông vận tải, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Thủy sản): Phối hợp với các địa phương hướng dẫn kỹ thuật, quy chuẩn xây dựng đường giao thông nông thôn, hạ tầng làng nghề và hạ tầng nuôi trồng thủy sản theo đúng chức năng, nhiệm vụ được giao.

Kế hoạch vốn đặc thù cho năm 2001

Trong năm 2001, Nhà nước bố trí riêng khoản vốn tín dụng đầu tư trị giá 1.000 tỷ đồng (nằm ngoài chỉ tiêu 500 tỷ đồng đã giao trước đó tại Quyết định số 41/2001/QĐ-TTg) để hỗ trợ các địa phương vay thực hiện các chương trình theo Quyết định này, kết hợp với dự án kiên cố hóa kênh mương theo Quyết định số 66/2000/QĐ-TTg.

Hiệu lực thi hành

Quyết định số 132/2001/QĐ-TTg có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký ban hành. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Quyết định này.