Nghị định số 239/HĐBT được ban hành năm 1992 bởi Hội đồng Bộ trưởng về việc thành lập Cục Hàng hải Việt Nam, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc thống nhất quản lý nhà nước chuyên ngành về hàng hải trên phạm vi cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng đối với toàn bộ hoạt động hàng hải trong cả nước, bao gồm tất cả các đơn vị hoạt động hàng hải quốc doanh (thuộc trung ương và địa phương), các đơn vị ngoài quốc doanh, cùng các tổ chức và cá nhân trong nước và nước ngoài có hoạt động liên quan đến lĩnh vực hàng hải tại Việt Nam.

Vị trí pháp lý và chức năng của Cục Hàng hải Việt Nam

• Cục Hàng hải Việt Nam được thành lập trực thuộc Bộ Giao thông vận tải và Bưu điện.
• Là cơ quan quản lý Nhà nước về chuyên ngành hàng hải, có tư cách pháp nhân, có con dấu và ngân sách riêng, đồng thời được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước.
• Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam thay mặt Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải và Bưu điện chịu trách nhiệm trước Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải và Bưu điện trong việc thực hiện chức năng quản lý Nhà nước đối với ngành hàng hải trên toàn quốc.

Nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể

• Xây dựng chiến lược và quy hoạch: Chủ trì xây dựng chiến lược quy hoạch, kế hoạch dài hạn và kế hoạch năm phát triển ngành hàng hải Việt Nam để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.
• Xây dựng văn bản quy phạm pháp luật: Soạn thảo các dự án luật, pháp lệnh, văn bản dưới luật, chế độ, chính sách, quy chế quản lý, quy trình, quy phạm về ngành hàng hải; tự ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện theo thẩm quyền.
• Hợp tác quốc tế: Đề xuất tham gia các Công ước quốc tế, ký kết các Hiệp định, Nghị định thư về hàng hải; tham gia các tổ chức quốc tế và ký kết văn bản theo ủy quyền; phối hợp xem xét cấp giấy phép hợp tác đầu tư, kinh doanh hàng hải.
• Quản lý cảng biển và luồng lạch: Ban hành quy chế và công bố hệ thống cảng biển, luồng lạch, phương tiện hoạt động trên biển; cấp phép cho tàu thuyền nước ngoài ra vào lãnh thổ Việt Nam theo quy định pháp luật.
• Đăng ký và cấp phép hàng hải: Thực hiện cấp đăng ký tàu biển có trọng tải trên 100 tấn; cấp và thu hồi các giấy phép hành nghề hàng hải, đăng ký thuyền viên, hộ chiếu thuyền viên cho tàu trên 100 tấn; quản lý hoạt động đại lý, môi giới, hoa tiêu và dịch vụ hàng hải.
• Tìm kiếm cứu nạn và công chứng: Tổ chức phối hợp với các ngành trong nước và các quốc gia lân cận để tìm kiếm, điều tra, cứu nạn tàu thuyền gặp nạn trên biển; thực hiện các công việc công chứng hàng hải theo quy định.
• Khoa học công nghệ và đào tạo: Chỉ đạo nghiên cứu ứng dụng khoa học kỹ thuật hàng hải; tổ chức đào tạo thủy thủ, công nhân kỹ thuật, bồi dưỡng cán bộ quản lý và thi cấp bằng sĩ quan hàng hải.
• Quản lý tổ chức bộ máy và doanh nghiệp: Thành lập hoặc giải thể các tổ chức giúp việc, đơn vị sự nghiệp trực thuộc (cảng vụ, bảo đảm hàng hải, trường đào tạo, viện nghiên cứu); trực tiếp quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp hàng hải trực thuộc Cục.
• Thanh tra, kiểm tra: Hướng dẫn, thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật hàng hải; điều tra và xử lý các hành vi vi phạm theo thẩm quyền.
• Quản lý nội bộ: Quản lý tổ chức cán bộ, lao động, cơ sở vật chất và tài sản được Nhà nước giao.

Cơ cấu tổ chức và nhân sự

• Lãnh đạo Cục: Cục Hàng hải Việt Nam do một Cục trưởng lãnh đạo, giúp việc cho Cục trưởng có các Phó cục trưởng. Các chức danh này do Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng bổ nhiệm dựa trên đề nghị của Bộ trưởng, Trưởng ban Tổ chức - Cán bộ của Chính phủ và ý kiến của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải và Bưu điện.
• Trụ sở làm việc: Trụ sở chính của Cục đặt tại Hà Nội. Cục có các văn phòng đại diện đặt tại Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hải Phòng và Đà Nẵng.
• Đề án tổ chức lại ngành: Cục trưởng phối hợp với Ban Tổ chức - Cán bộ của Chính phủ xây dựng đề án tổ chức lại ngành hàng hải để Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải và Bưu điện trình Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng chuẩn y trong tháng 8 năm 1992.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

• Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Tất cả các văn bản trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ.
• Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải và Bưu điện, Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam, Thủ trưởng các cơ quan thuộc Hội đồng Bộ trưởng và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.