Công văn số 5820/TCHQ-GSQL của Tổng cục Hải quan là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng nhằm tháo gỡ các vướng mắc và thống nhất quy trình thực hiện thủ tục hải quan đối với hoạt động kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa. Văn bản hướng dẫn chi tiết việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Quản lý ngoại thương và Nghị định số 69/2018/NĐ-CP, giúp doanh nghiệp và cơ quan hải quan địa phương thực hiện thống nhất, tránh các sai sót pháp lý.

- Phân loại các hình thức kinh doanh chuyển khẩu và thủ tục áp dụng

Tổng cục Hải quan phân định rõ hai trường hợp kinh doanh chuyển khẩu dựa trên đường đi của hàng hóa để áp dụng quy trình quản lý phù hợp:

• Trường hợp hàng hóa được vận chuyển thẳng từ nước xuất khẩu đến nước nhập khẩu: Đối với hình thức này, hàng hóa không đi qua cửa khẩu Việt Nam. Doanh nghiệp thực hiện thanh toán và giao nhận hàng hóa trực tiếp giữa đối tác nước ngoài. Do không có sự xuất hiện của hàng hóa trên lãnh thổ Việt Nam, doanh nghiệp không phải làm thủ tục hải quan tại cơ quan hải quan Việt Nam.
• Trường hợp hàng hóa được vận chuyển từ nước xuất khẩu đến nước nhập khẩu có qua cửa khẩu Việt Nam: Hàng hóa được đưa vào khu vực trung chuyển, kho ngoại quan, hoặc các khu vực lưu giữ hàng hóa tại cảng biển, cảng hàng không quốc tế nhưng không làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và không làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam. Trường hợp này bắt buộc phải làm thủ tục giám sát hải quan theo quy định.

- Quy định chi tiết về thủ tục hải quan và giám sát đối với hàng hóa qua cửa khẩu Việt Nam

Đối với hàng hóa chuyển khẩu có đưa vào lưu giữ tại các địa điểm thuộc địa bàn giám sát hải quan của Việt Nam, quy trình quản lý được siết chặt nhằm tránh việc lợi dụng để thẩm lậu vào nội địa:

• Địa điểm lưu giữ hợp pháp: Hàng hóa chuyển khẩu chỉ được phép lưu giữ tại các khu vực chịu sự giám sát hải quan bao gồm kho ngoại quan, khu vực trung chuyển hàng hóa tại cảng biển quốc tế, cảng hàng không quốc tế, hoặc các địa điểm kiểm tra tập trung được cơ quan hải quan công nhận.
• Yêu cầu về hồ sơ hải quan: Doanh nghiệp phải nộp và xuất trình cho cơ quan hải quan các chứng từ chứng minh giao dịch hợp pháp, bao gồm hợp đồng mua hàng (hợp đồng nhập khẩu) ký với thương nhân nước xuất khẩu và hợp đồng bán hàng (hợp đồng xuất khẩu) ký với thương nhân nước nhập khẩu, vận đơn (Bill of Lading) và các chứng từ liên quan khác theo quy định của pháp luật hải quan hiện hành.
• Khai báo hải quan: Người khai hải quan thực hiện khai báo trên hệ thống thông tin hải quan tự động theo đúng mã loại hình kinh doanh chuyển khẩu quy định, đảm bảo tính chính xác về tên hàng, số lượng, trị giá và xuất xứ hàng hóa.
• Công tác giám sát hải quan: Cơ quan hải quan nơi hàng hóa đến và nơi hàng hóa đi có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ để giám sát nguyên trạng hàng hóa, niêm phong hải quan (nếu có) từ khi hàng hóa đặt chân vào lãnh thổ Việt Nam cho đến khi thực xuất ra khỏi biên giới quốc gia.

- Trách nhiệm của doanh nghiệp và cơ quan hải quan địa phương

Để đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước và ngăn chặn các hành vi gian lận thương mại, công văn nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của các bên liên quan:

• Đối với doanh nghiệp thực hiện kinh doanh chuyển khẩu: Phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về tính trung thực, chính xác của các chứng từ, hồ sơ xuất trình cho cơ quan hải quan. Doanh nghiệp có nghĩa vụ bảo quản nguyên trạng hàng hóa, không được tự ý đưa hàng hóa chuyển khẩu vào tiêu thụ tại thị trường nội địa Việt Nam và phải tuân thủ nghiêm ngặt thời hạn lưu giữ hàng hóa theo quy định.
• Đối với cơ quan hải quan địa phương: Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát chặt chẽ các lô hàng chuyển khẩu, đặc biệt lưu ý đối với các mặt hàng thuộc danh mục cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu hoặc tạm ngừng xuất khẩu, tạm ngừng nhập khẩu. Kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng hình thức kinh doanh chuyển khẩu để buôn lậu, gian lận thương mại hoặc giả mạo xuất xứ.