Công văn 933/TCT-CS do Tổng cục Thuế ban hành là văn bản hướng dẫn quan trọng về việc xử lý thuế đối với khoản chênh lệch phát sinh từ việc đánh giá lại tài sản cố định (TSCĐ) của doanh nghiệp. Nội dung công văn tập trung làm rõ các quy định về thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) liên quan đến thu nhập từ đánh giá lại tài sản trong các trường hợp cụ thể.

- Quy định về chênh lệch đánh giá lại tài sản cố định khi góp vốn, điều chuyển tài sản

Theo hướng dẫn của Tổng cục Thuế, việc xử lý chênh lệch do đánh giá lại tài sản cố định được phân biệt rõ ràng dựa trên mục đích của việc đánh giá lại:

• Đối với trường hợp đánh giá lại tài sản cố định để đưa đi góp vốn, điều chuyển tài sản khi chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp: Khoản chênh lệch tăng hoặc giảm do đánh giá lại tài sản cố định phải được phản ánh vào thu nhập khác (nếu chênh lệch tăng) hoặc giảm trừ thu nhập khác (nếu chênh lệch giảm) khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp.
• Giá trị tài sản cố định dùng để trích khấu hao đối với bên nhận tài sản góp vốn, nhận điều chuyển sẽ được xác định theo giá trị đánh giá lại được các bên đồng ý, chấp thuận theo quy định của pháp luật.

- Xử lý thuế đối với trường hợp tự đánh giá lại tài sản cố định không theo quy định

Doanh nghiệp cần lưu ý các trường hợp tự ý đánh giá lại tài sản cố định mà không thuộc các trường hợp được pháp luật cho phép:

• Nếu doanh nghiệp tự đánh giá lại tài sản cố định để ghi tăng giá trị tài sản trên sổ sách kế toán (không thuộc trường hợp cổ phần hóa, góp vốn, chia tách, sáp nhập...): Khoản chênh lệch tăng do đánh giá lại này không được tính vào thu nhập chịu thuế TNDN.
• Đồng thời, phần giá trị tăng thêm do tự đánh giá lại này không được tính vào nguyên giá để trích khấu hao tài sản cố định khi xác định chi phí được trừ khi tính thuế TNDN. Doanh nghiệp chỉ được trích khấu hao theo nguyên giá lịch sử ban đầu.

- Nguyên tắc xác định chi phí khấu hao sau khi đánh giá lại tài sản

Để đảm bảo tính hợp pháp và tối ưu hóa chi phí được trừ, doanh nghiệp cần tuân thủ các nguyên tắc trích khấu hao sau:

• Chỉ những tài sản cố định được đánh giá lại theo đúng quy định của pháp luật (như phục vụ mục đích cổ phần hóa, liên doanh, liên kết, góp vốn) mới được thừa nhận nguyên giá mới để tính khấu hao vào chi phí được trừ.
• Các hồ sơ, biên bản đánh giá lại tài sản của Hội đồng định giá hoặc tổ chức có chức năng thẩm định giá độc lập phải đầy đủ, hợp pháp và được các bên liên quan ký xác nhận.

- Khuyến nghị thực thi cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp khi phát sinh nghiệp vụ đánh giá lại tài sản cố định cần thực hiện các bước sau để tránh rủi ro bị truy thu thuế:

• Rà soát kỹ lưỡng mục đích đánh giá lại tài sản cố định để áp dụng đúng chính sách thuế TNDN tương ứng.
• Lập và lưu trữ đầy đủ hồ sơ chứng minh tính hợp pháp của việc đánh giá lại tài sản, bao gồm quyết định đánh giá lại, biên bản của Hội đồng định giá, chứng thư thẩm định giá và các chứng từ liên quan đến việc góp vốn hoặc bàn giao tài sản.
• Thực hiện kê khai và hạch toán kế toán đồng bộ giữa doanh thu/chi phí kế toán và thu nhập chịu thuế/chi phí được trừ theo đúng hướng dẫn tại Công văn 933/TCT-CS và các văn bản quy phạm pháp luật về thuế hiện hành.