Công văn 162/2002/KHXX được ban hành bởi Tòa án nhân dân tối cao nhằm hướng dẫn các Tòa án địa phương thực hiện thống nhất việc áp dụng hình phạt tiền là hình phạt chính hoặc hình phạt bổ sung theo đúng quy định của Bộ luật Hình sự.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Văn bản này hướng dẫn hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự các cấp, áp dụng trực tiếp đối với các Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân khi giải quyết các vụ án hình sự có liên quan đến việc quyết định hình phạt tiền đối với người phạm tội.

• Hình phạt tiền chỉ được áp dụng là hình phạt chính đối với người phạm tội khi điều luật về tội phạm cụ thể có quy định hình phạt tiền là một trong các hình phạt chính được lựa chọn.
• Tòa án chỉ quyết định áp dụng hình phạt tiền là hình phạt chính khi xét thấy tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội ít nghiêm trọng và không cần thiết phải cách ly người phạm tội khỏi xã hội.
• Khi áp dụng hình phạt tiền là hình phạt chính, Tòa án phải đánh giá kỹ lưỡng điều kiện kinh tế, khả năng tài chính và khả năng thi hành án của người phạm tội để bảo đảm tính khả thi của bản án trên thực tế.

• Hình phạt tiền được áp dụng là hình phạt bổ sung khi điều luật về tội phạm cụ thể có quy định áp dụng hình phạt này bên cạnh hình phạt chính (như tù có thời hạn, cải tạo không giam giữ).
• Trong trường hợp điều luật quy định hình phạt tiền là hình phạt bổ sung nhưng người phạm tội không có thu nhập, không có tài sản riêng hoặc không có khả năng thi hành thì Tòa án có thể quyết định không áp dụng hình phạt bổ sung này và phải ghi rõ lý do trong bản án.
• Tuyệt đối không được áp dụng hình phạt tiền là hình phạt bổ sung nếu trước đó Tòa án đã quyết định áp dụng hình phạt tiền là hình phạt chính đối với cùng một tội danh của bị cáo.

• Mức tiền phạt cụ thể đối với từng bị cáo phải được quyết định trong phạm vi khung hình phạt do điều luật quy định, đồng thời phải tương xứng với tính chất, mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội.
• Tòa án phải cân nhắc các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự của bị cáo để quyết định mức phạt tiền hợp lý, vừa bảo đảm tính răn đe, giáo dục, vừa bảo đảm tính nhân đạo của pháp luật.
• Quá trình xét hỏi tại tòa cần làm rõ các thông tin về tài sản, thu nhập hợp pháp của bị cáo để làm cơ sở cho việc quyết định mức phạt tiền phù hợp.

Hiệu lực thi hành

Công văn 162/2002/KHXX có hiệu lực hướng dẫn kể từ ngày ban hành. Các hướng dẫn trong văn bản này được áp dụng thống nhất trong toàn hệ thống Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự các cấp khi giải quyết các vụ án hình sự liên quan.