Tuyên bố xóa bỏ mọi hình thức không khoan dung và phân biệt đối xử dựa trên cơ sở tôn giáo hay tín ngưỡng (1981) là một văn kiện quốc tế mang tính nền tảng của Liên Hợp Quốc nhằm bảo vệ quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng và thúc đẩy sự khoan dung, bình đẳng trên toàn cầu. Dưới đây là bản tóm tắt chi tiết, chuyên sâu về toàn bộ nội dung và các chính sách cốt lõi của văn bản này.

Thông tin chung về văn bản:

• Tên văn bản: Tuyên bố xóa bỏ mọi hình thức không khoan dung và phân biệt đối xử dựa trên cơ sở tôn giáo hay tín ngưỡng, 1981
• Số hiệu: Không rõ
• Loại văn bản: Tuyên bố quốc tế
• Cơ quan ban hành: Đại hội đồng Liên Hợp Quốc
• Ngày ban hành: Năm 1981
• Tình trạng hiệu lực: Không rõ

- Quyền tự do tư tưởng, tín ngưỡng, tôn giáo và các giới hạn pháp lý (Điều 1)

Điều 1 của Tuyên bố khẳng định quyền tự do tư tưởng, tín ngưỡng và tôn giáo là quyền cơ bản, bất khả xâm phạm của mỗi con người với các nội dung cốt lõi sau:

• Tự do lựa chọn và biểu đạt: Mọi cá nhân đều có quyền tự do theo đuổi một tôn giáo hoặc tín ngưỡng bất kỳ theo sự lựa chọn của bản thân. Quyền này bao gồm việc tự do biểu đạt tôn giáo hoặc tín ngưỡng thông qua các hoạt động thờ cúng, cầu nguyện, thực hành lễ nghi và truyền giáo, dưới tư cách cá nhân hoặc trong một cộng đồng, tại nơi công cộng hoặc nơi riêng tư.
• Cấm ép buộc: Tuyệt đối không một ai bị cưỡng bức hoặc ép buộc dưới bất kỳ hình thức nào làm tổn hại đến quyền tự do lựa chọn tôn giáo hoặc tín ngưỡng của họ.
• Giới hạn pháp lý: Quyền tự do biểu đạt tôn giáo hoặc tín ngưỡng chỉ có thể bị giới hạn bởi các quy định của pháp luật trong trường hợp thực sự cần thiết nhằm bảo đảm an toàn công cộng, trật tự công cộng, sức khỏe, đạo đức xã hội hoặc để bảo vệ các quyền và tự do cơ bản của người khác.

- Định nghĩa và cấm phân biệt đối xử, không khoan dung (Điều 2 & Điều 3)

Tuyên bố thiết lập các tiêu chuẩn pháp lý nghiêm ngặt nhằm loại bỏ sự phân biệt đối xử và định nghĩa rõ ràng về các hành vi vi phạm:

• Cấm phân biệt đối xử: Nghiêm cấm mọi hành vi phân biệt đối xử từ phía quốc gia, tổ chức, nhóm người hoặc cá nhân đối với bất kỳ ai vì lý do tôn giáo hay tín ngưỡng.
• Định nghĩa pháp lý: "Sự không khoan dung" và "phân biệt đối xử" dựa trên cơ sở tôn giáo hay tín ngưỡng được định nghĩa là bất kỳ sự phân biệt, loại trừ, hạn chế hoặc ưu đãi nào dựa trên cơ sở tôn giáo hay tín ngưỡng nhằm mục đích hoặc dẫn đến hậu quả làm vô hiệu hóa, giảm thiểu sự thừa nhận, thụ hưởng hoặc thực hiện các quyền con người và quyền tự do cơ bản trên cơ sở bình đẳng.
• Tính chất nghiêm trọng của hành vi: Sự phân biệt đối xử vì lý do tôn giáo hay tín ngưỡng bị coi là một sự xúc phạm nghiêm trọng đến nhân phẩm con người, phủ nhận các nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc, vi phạm các quyền tự do cơ bản trong Tuyên ngôn Toàn thế giới về Quyền con người và là rào cản đối với quan hệ hòa bình, hữu nghị giữa các quốc gia.

- Trách nhiệm của các quốc gia thành viên (Điều 4 & Điều 7)

Các quốc gia đóng vai trò quyết định trong việc hiện thực hóa các cam kết quốc tế này thông qua các hành động cụ thể:

• Biện pháp ngăn chặn và xóa bỏ: Tất cả các quốc gia phải áp dụng các biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn và xóa bỏ sự phân biệt đối xử tôn giáo trong mọi lĩnh vực của đời sống dân sự, kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa.
• Hoàn thiện hệ thống pháp luật: Quốc gia cần nỗ lực ban hành mới hoặc bãi bỏ các quy định pháp luật hiện hành không phù hợp nhằm cấm mọi hành vi phân biệt đối xử, đồng thời thực hiện các biện pháp thích hợp để chống lại sự không khoan dung tôn giáo.
• Thể chế hóa pháp luật: Điều 7 nhấn mạnh các quyền và tự do nêu trong Tuyên bố này phải được thể chế hóa cụ thể vào hệ thống pháp luật quốc gia để mọi người dân có thể thực thi một cách thực tế và hiệu quả.

- Bảo vệ quyền lợi của trẻ em trong lĩnh vực tôn giáo và tín ngưỡng (Điều 5)

Trẻ em là đối tượng đặc thù cần được bảo vệ đặc biệt trước các tác động tôn giáo, tín ngưỡng với các nguyên tắc chỉ đạo sau:

• Quyền của cha mẹ và người giám hộ: Cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp có quyền tổ chức cuộc sống gia đình phù hợp với tôn giáo, tín ngưỡng của họ và quyết định việc giáo dục đạo đức cho trẻ em theo niềm tin của mình.
• Quyền tiếp cận giáo dục tôn giáo của trẻ: Trẻ em có quyền tiếp cận giáo dục tôn giáo phù hợp với nguyện vọng của cha mẹ hoặc người giám hộ, và không bị ép buộc tiếp nhận giáo dục tôn giáo trái với nguyện vọng này. Lợi ích tốt nhất của trẻ em luôn là nguyên tắc chỉ đạo tối cao.
• Môi trường nuôi dưỡng lành mạnh: Trẻ em phải được bảo vệ khỏi mọi sự phân biệt đối xử tôn giáo, được nuôi dưỡng trong tinh thần hiểu biết, khoan dung, hữu nghị giữa các dân tộc, tình anh em bao la, hòa bình và tôn trọng tự do tôn giáo của người khác.
• Trường hợp đặc biệt: Đối với trẻ em không có sự chăm sóc của cha mẹ hoặc người giám hộ, các nguyện vọng về tôn giáo do trẻ bày tỏ trực tiếp hoặc gián tiếp phải được xem xét thỏa đáng dựa trên lợi ích tốt nhất của trẻ.
• Giới hạn bảo vệ thể chất và trí tuệ: Mọi tập tục tôn giáo tác động đến trẻ em không được phép gây tổn hại đến sự phát triển thể chất, trí tuệ hoặc sự phát triển toàn diện của trẻ.

- Các quyền tự do cụ thể thuộc quyền tự do tư tưởng, lương tâm, tôn giáo và tín ngưỡng (Điều 6)

Tuyên bố liệt kê chi tiết 9 quyền tự do cụ thể mà mọi cá nhân và cộng đồng được hưởng:

• Thờ cúng và hội họp: Quyền được thờ cúng hoặc tụ họp liên quan đến tôn giáo/tín ngưỡng; thành lập và duy trì các cơ sở phục vụ mục đích này.
• Hoạt động nhân đạo: Quyền thành lập và duy trì các cơ sở nhân đạo hoặc từ thiện thích hợp.
• Đồ vật và tài liệu tôn giáo: Quyền chế tạo, thu mua và sử dụng đầy đủ các đồ vật, tài liệu cần thiết liên quan đến phong tục, tập quán tôn giáo.
• Ấn phẩm tôn giáo: Quyền viết, phát hành và phổ biến các ấn phẩm liên quan đến tôn giáo, tín ngưỡng.
• Thuyết giáo: Quyền thuyết giáo về tôn giáo, tín ngưỡng tại những địa điểm phù hợp.
• Tài chính và đóng góp: Quyền xin và tiếp nhận các khoản đóng góp tài chính hoặc vật chất tự nguyện từ cá nhân và tổ chức.
• Đào tạo và bổ nhiệm nhân sự: Quyền đào tạo, bổ nhiệm, bầu chọn hoặc chỉ định các lãnh tụ tôn giáo kế nhiệm theo tiêu chuẩn riêng của tôn giáo đó.
• Ngày nghỉ và lễ hội: Quyền được nghỉ ngơi và tổ chức các ngày lễ, kỷ niệm phù hợp với giáo luật tôn giáo của mình.
• Thông tin liên lạc: Quyền thành lập và duy trì các cơ chế thông tin liên lạc giữa các cá nhân và cộng đồng tôn giáo ở cả cấp độ quốc gia và quốc tế.

- Nguyên tắc bảo toàn các quyền con người khác (Điều 8)

Điều khoản cuối cùng của Tuyên bố khẳng định tính thống nhất của hệ thống pháp luật quốc tế về quyền con người. Theo đó, không một quy định nào trong Tuyên bố này được phép giải thích theo hướng làm hạn chế hoặc gây tổn hại đến bất kỳ quyền nào đã được xác lập trong Tuyên ngôn Toàn thế giới về Quyền con người (UDHR) cũng như các Công ước quốc tế khác về quyền con người.