Thông tin chung về văn bản:

• Tên văn bản: Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền (Universal Declaration of Human Rights - UDHR).
• Năm ban hành: 1948.
• Các thông tin khác (Số hiệu, Loại văn bản, Cơ quan ban hành, Ngày ban hành, Ngày áp dụng, Tình trạng hiệu lực): Không có thông tin xác định cụ thể trong nguồn dữ liệu được cung cấp.

Nguyên tắc nền tảng và các quyền tự do cá nhân đầu tiên (Điều 1 - Điều 4):

Bản Tuyên ngôn đặt ra những nguyên tắc cốt lõi mang tính định hướng cho toàn bộ hệ thống quyền con người trên thế giới:

• Tự do và bình đẳng tự nhiên (Điều 1): Khẳng định mọi người sinh ra đều tự do và bình đẳng về phẩm cách cũng như quyền lợi. Con người được phú cho lý trí và lương tri, do đó phải đối xử với nhau trong tinh thần bác ái, hữu nghị.
• Nguyên tắc không phân biệt đối xử (Điều 2): Mọi cá nhân đều được hưởng đầy đủ các quyền tự do ghi trong Tuyên ngôn mà không có bất kỳ sự phân biệt nào về chủng tộc, màu da, giới tính, ngôn ngữ, tôn giáo, chính kiến, nguồn gốc quốc gia hoặc xã hội, tài sản, dòng dõi hay địa vị. Đồng thời, không được phân biệt dựa trên quy chế chính trị, pháp lý hay quốc tế của quốc gia hoặc lãnh thổ mà người đó trực thuộc (dù là nước độc lập, bị giám hộ, mất chủ quyền hay bị hạn chế chủ quyền).
• Quyền cơ bản về sự sống và an toàn (Điều 3): Khẳng định quyền tối cao của mỗi cá nhân bao gồm quyền được sống, quyền tự do và quyền an toàn thân thể.
• Cấm chế độ nô lệ (Điều 4): Tuyệt đối nghiêm cấm việc bắt người làm nô lệ hoặc nô dịch dưới mọi hình thức, bao gồm cả việc mua bán nô lệ.

Nhóm quyền bảo vệ tư pháp và an toàn cá nhân (Điều 5 - Điều 12):

Các điều khoản này thiết lập ranh giới pháp lý nghiêm ngặt nhằm bảo vệ cá nhân trước sự can thiệp độc đoán từ phía cơ quan công quyền và các chủ thể khác:

• Cấm tra tấn và đối xử tàn ác (Điều 5): Nghiêm cấm hành vi tra tấn, áp dụng hình phạt hoặc đối xử tàn ác, vô nhân đạo, làm hạ thấp nhân phẩm con người.
• Quyền được công nhận tư cách pháp lý (Điều 6): Mọi người đều có quyền được thừa nhận là một con người trước pháp luật ở bất kỳ nơi nào.
• Bình đẳng trước pháp luật (Điều 7): Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật và được pháp luật bảo vệ bình đẳng không kỳ thị. Đồng thời, được bảo vệ chống lại mọi hành vi kỳ thị hoặc xúi giục kỳ thị trái với Tuyên ngôn này.
• Quyền khiếu nại và khởi kiện (Điều 8): Quyền yêu cầu các tòa án quốc gia có thẩm quyền can thiệp hiệu quả để chống lại các hành vi vi phạm quyền căn bản được hiến pháp và luật pháp thừa nhận.
• Cấm bắt giữ độc đoán (Điều 9): Không ai có thể bị bắt giữ, giam cầm hoặc lưu đày một cách độc đoán, vô căn cứ.
• Quyền được xét xử công bằng (Điều 10): Quyền được xét xử công khai, công bằng bởi một tòa án độc lập và vô tư để phán quyết về quyền lợi, nghĩa vụ hoặc các cáo buộc hình sự đối với bản thân.
• Nguyên tắc suy đoán vô tội và phi hồi tố (Điều 11): Bị cáo được coi là vô tội cho đến khi tội lỗi được chứng minh hợp pháp trong một phiên tòa công khai có đầy đủ bảo đảm quyền biện hộ. Không ai bị kết án vì những hành vi không cấu thành tội phạm tại thời điểm thực hiện theo luật quốc gia hoặc quốc tế, và không bị áp dụng hình phạt nặng hơn mức phạt tại thời điểm phạm tội.
• Quyền bảo vệ đời tư (Điều 12): Bảo vệ cá nhân trước sự xâm phạm độc đoán vào đời tư, gia đình, nhà ở, thư tín, danh dự và thanh danh.

Nhóm quyền tự do di chuyển, cư trú và nhân thân (Điều 13 - Điều 17):

Nhóm quyền này bảo đảm quyền tự quyết của cá nhân đối với không gian sống, quốc tịch và các mối quan hệ gia đình, tài sản:

• Tự do đi lại và cư trú (Điều 13): Quyền tự do đi lại, cư trú trong phạm vi lãnh thổ quốc gia; quyền rời khỏi bất kỳ nước nào (kể cả nước mình) và quyền hồi hương.
• Quyền tị nạn (Điều 14): Quyền tìm kiếm và lánh nạn tại các quốc gia khác khi bị đàn áp. Quyền này không áp dụng đối với các vụ truy tố thực sự phát sinh từ tội phạm phi chính trị hoặc hành vi đi ngược lại mục tiêu và tôn chỉ của Liên Hợp Quốc.
• Quyền có quốc tịch (Điều 15): Mọi người đều có quyền có quốc tịch; nghiêm cấm việc tước quốc tịch hoặc tước quyền thay đổi quốc tịch một cách độc đoán.
• Quyền kết hôn và bảo vệ gia đình (Điều 16): Nam nữ đến tuổi thành hôn có quyền kết hôn và lập gia đình không phân biệt chủng tộc, quốc tịch hay tôn giáo. Họ có quyền bình đẳng khi kết hôn, trong thời gian hôn thú và khi ly hôn. Hôn nhân phải dựa trên sự tự nguyện hoàn toàn. Gia đình được thừa nhận là đơn vị tự nhiên, căn bản của xã hội và phải được xã hội, nhà nước bảo vệ.
• Quyền sở hữu tài sản (Điều 17): Quyền sở hữu tài sản cá nhân hoặc sở hữu chung; nghiêm cấm việc tước đoạt tài sản một cách độc đoán.

Nhóm quyền tự do tinh thần, ngôn luận và tham gia chính trị (Điều 18 - Điều 21):

Các quyền này bảo đảm cho cá nhân khả năng phát triển tư duy độc lập và tham gia vào đời sống chính trị của quốc gia:

• Tự do tư tưởng, lương tâm và tôn giáo (Điều 18): Bao gồm quyền thay đổi tôn giáo, tín ngưỡng và quyền tự do biểu thị tôn giáo qua giảng dạy, thực hành, thờ phụng bằng hình thức cá nhân hoặc tập thể tại nơi công cộng hoặc tư gia.
• Tự do ngôn luận và bày tỏ quan điểm (Điều 19): Quyền tự do giữ vững quan điểm không bị can thiệp; quyền tìm kiếm, tiếp nhận và truyền bá thông tin, ý kiến qua mọi phương tiện truyền thông không giới hạn biên giới quốc gia.
• Tự do hội họp và lập hội (Điều 20): Quyền tự do hội họp và lập hội hòa bình; không ai bị ép buộc phải gia nhập bất kỳ hội đoàn nào.
• Quyền tham gia quản lý nhà nước và bầu cử (Điều 21): Quyền tham gia chính quyền trực tiếp hoặc gián tiếp qua đại biểu tự do lựa chọn; quyền bình đẳng tham gia công vụ trong nước. Ý nguyện của nhân dân là nền tảng quyền lực của chính quyền, được thể hiện qua các cuộc bầu cử định kỳ, trung thực, phổ thông đầu phiếu và bỏ phiếu kín.

Nhóm quyền về an sinh xã hội, lao động, giáo dục và văn hóa (Điều 22 - Điều 27):

Đây là nhóm quyền bảo đảm các điều kiện vật chất và tinh thần tối thiểu để con người sống xứng đáng với nhân phẩm:

• Quyền được an sinh xã hội (Điều 22): Quyền được hưởng an sinh xã hội và các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa cần thiết cho nhân phẩm và sự phát triển cá tính thông qua nỗ lực quốc gia và hợp tác quốc tế.
• Quyền lao động và bảo vệ người lao động (Điều 23): Quyền làm việc, tự do chọn việc làm, điều kiện làm việc công bằng, bảo vệ chống thất nghiệp. Quyền nhận lương ngang nhau cho công việc ngang nhau; lương phải bảo đảm đời sống xứng đáng cho bản thân và gia đình. Quyền thành lập và gia nhập nghiệp đoàn để bảo vệ lợi ích.
• Quyền nghỉ ngơi và giải trí (Điều 24): Quyền được giới hạn giờ làm việc hợp lý và hưởng những ngày nghỉ định kỳ có trả lương.
• Quyền được bảo đảm mức sống khả quan (Điều 25): Quyền có mức sống đủ để bảo đảm sức khỏe và phúc lợi (thức ăn, mặc, nhà ở, y tế, dịch vụ xã hội); quyền được an sinh xã hội khi thất nghiệp, đau ốm, góa bụa, già yếu do hoàn cảnh ngoài ý muốn. Sản phụ và trẻ em (kể cả con ngoài giá thú) được đặc biệt chăm sóc và bảo trợ xã hội.
• Quyền giáo dục (Điều 26): Giáo dục phải miễn phí ít nhất ở cấp tiểu học và căn bản; tiểu học là bắt buộc. Giáo dục kỹ thuật, chuyên nghiệp và cao đẳng phải được phổ cập bình đẳng dựa trên năng lực. Giáo dục hướng tới phát triển nhân cách, tôn trọng nhân quyền, tăng cường sự thông cảm và hòa bình. Cha mẹ có quyền ưu tiên lựa chọn loại hình giáo dục cho con cái.
• Quyền tham gia đời sống văn hóa và bảo hộ sở hữu trí tuệ (Điều 27): Quyền tự do tham gia đời sống văn hóa cộng đồng, thưởng thức nghệ thuật và hưởng lợi từ tiến bộ khoa học. Quyền được bảo vệ quyền lợi tinh thần và vật chất từ các tác phẩm khoa học, văn học, nghệ thuật do mình sáng tạo.

Trật tự xã hội, nghĩa vụ của cá nhân và nguyên tắc áp dụng (Điều 28 - Điều 30):

Phần cuối của Tuyên ngôn xác định mối quan hệ biện chứng giữa quyền lợi, nghĩa vụ và giới hạn pháp lý:

• Quyền có một trật tự xã hội phù hợp (Điều 28): Quyền được sống trong một trật tự xã hội và quốc tế mà các quyền tự do trong Tuyên ngôn này có thể được thực hiện đầy đủ.
• Nghĩa vụ đối với cộng đồng và giới hạn quyền (Điều 29): Mỗi cá nhân có nghĩa vụ đối với cộng đồng để phát triển nhân cách. Việc thực hiện quyền chỉ chịu những giới hạn do luật định nhằm tôn trọng quyền của người khác, bảo đảm đạo đức, trật tự công cộng và an lạc chung trong xã hội dân chủ. Các quyền này không được thực hiện trái với mục tiêu của Liên Hợp Quốc.
• Nguyên tắc không lạm dụng quyền (Điều 30): Không một điều khoản nào được giải thích nhằm cho phép bất kỳ quốc gia, nhóm người hay cá nhân nào có hành vi phá hoại các quyền và tự do được liệt kê trong Tuyên ngôn.

Phụ đính: Các điều khoản nhân quyền trong Hiến chương Liên Hợp Quốc (1945):

Hiến chương Liên Hợp Quốc đặt nền móng pháp lý quốc tế cho việc thúc đẩy và bảo vệ quyền con người:

• Mục tiêu của Liên Hợp Quốc (Điều 1): Duy trì hòa bình, an ninh quốc tế; phát triển quan hệ hữu nghị dựa trên sự tôn trọng nguyên tắc bình đẳng và tự quyết của các dân tộc; đạt được sự hợp tác quốc tế giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội, văn hóa, nhân đạo và khuyến khích tôn trọng nhân quyền cho tất cả mọi người không phân biệt chủng tộc, giới tính, ngôn ngữ hay tôn giáo.
• Thúc đẩy hợp tác quốc tế (Điều 55): Liên Hợp Quốc đề xướng nâng cao mức sống, giải quyết việc làm, thúc đẩy tiến bộ kinh tế - xã hội; tìm giải pháp cho các vấn đề y tế, văn hóa, giáo dục; và thúc đẩy sự tôn trọng, thực thi toàn cầu đối với nhân quyền và các quyền tự do căn bản.
• Cam kết của các quốc gia thành viên (Điều 56): Các quốc gia thành viên cam kết hợp tác với Liên Hợp Quốc bằng hành động riêng rẽ hoặc phối hợp để đạt được các mục tiêu phát triển và nhân quyền nêu tại Điều 55.