Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 9775:2013 (CAC/RCP 61-2005)

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 9775:2013 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế CAC/RCP 61-2005, ban hành Quy phạm thực hành hạn chế và giảm thiểu tính kháng kháng sinh. Đây là văn bản kỹ thuật nền tảng hướng dẫn các biện pháp thực hành nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng thông qua việc quản lý, sử dụng hợp lý và có trách nhiệm các chất kháng sinh trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản, từ đó hạn chế tối đa sự xuất hiện và lan truyền của các vi sinh vật kháng thuốc qua chuỗi thức ăn.

Phần mở đầu và các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Nội dung của các điều khoản đầu tiên thiết lập nền tảng pháp lý, phạm vi áp dụng và các nguyên tắc cốt lõi của quy phạm thực hành:

• Điều 1: Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này đưa ra các hướng dẫn mang tính khuyến nghị dành cho tất cả các bên liên quan đến việc phát triển, sản xuất, phân phối, kê đơn và sử dụng các chất kháng sinh cho động vật dùng làm thực phẩm (bao gồm cả động vật trên cạn và động vật thủy sản). Mục tiêu là kiểm soát và giảm thiểu các rủi ro liên quan đến an toàn thực phẩm do vi khuẩn kháng thuốc gây ra.
• Điều 2: Mục tiêu: Hướng tới việc cung cấp một khung kỹ thuật thực tiễn nhằm giảm thiểu nguy cơ phát triển tính kháng kháng sinh ở động vật và khả năng truyền lây sang người. Đồng thời, tiêu chuẩn bảo vệ hiệu quả điều trị của các chất kháng sinh quan trọng dùng trong cả y học nhân y và thú y.
• Điều 3: Định nghĩa và thuật ngữ: Làm rõ các khái niệm chuyên ngành quan trọng như chất kháng sinh, tính kháng kháng sinh, sử dụng có trách nhiệm và thận trọng, động vật dùng làm thực phẩm, và vai trò của các cơ quan quản lý có thẩm quyền. Việc thống nhất thuật ngữ giúp các quốc gia áp dụng tiêu chuẩn một cách đồng bộ và nhất quán.
• Điều 4: Nguyên tắc chung: Khẳng định việc sử dụng chất kháng sinh phải dựa trên các nguyên tắc khoa học vững chắc và có sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ thú y hoặc người có chuyên môn được cấp phép. Việc sử dụng kháng sinh không bao giờ được dùng để thay thế cho các biện pháp quản lý vệ sinh dịch tễ, an toàn sinh học và thực hành chăn nuôi tốt.

Chương trình giám sát tính kháng kháng sinh và lượng sử dụng kháng sinh

Chương trình giám sát là một trong những trụ cột quan trọng nhất của quy phạm thực hành, cung cấp dữ liệu thực tế để đánh giá xu hướng và đưa ra các quyết định quản lý rủi ro kịp thời:

• Giám sát lượng sử dụng chất kháng sinh: Các cơ quan quản lý có thẩm quyền cần thiết lập hệ thống thu thập dữ liệu định lượng về việc nhập khẩu, sản xuất, phân phối, bán và sử dụng thực tế các chất kháng sinh ở động vật. Dữ liệu này cần được phân loại chi tiết theo nhóm kháng sinh, loài động vật sử dụng và mục đích sử dụng cụ thể (điều trị, phòng bệnh hoặc kích thích sinh trưởng).
• Giám sát tính kháng kháng sinh ở vi khuẩn: Thực hiện việc lấy mẫu định kỳ từ động vật khỏe mạnh, động vật bị bệnh và các sản phẩm thực phẩm có nguồn gốc động vật. Chương trình cần tập trung giám sát trên các nhóm vi khuẩn chỉ thị (như Escherichia coli, Enterococcus spp.) và các vi khuẩn gây bệnh truyền qua thực phẩm (như Salmonella spp., Campylobacter spp.).
• Phương pháp luận và tiêu chuẩn hóa: Các chương trình giám sát phải áp dụng các phương pháp thử nghiệm độ nhạy cảm với chất kháng sinh đã được chuẩn hóa quốc tế (như phương pháp khoanh giấy khuếch tán hoặc pha loãng trong thạch/lỏng). Điều này đảm bảo tính chính xác và khả năng so sánh được của dữ liệu giữa các vùng miền và quốc gia.
• Phân tích và báo cáo dữ liệu: Dữ liệu giám sát cần được phân tích định kỳ để phát hiện sớm các xu hướng kháng thuốc mới nổi. Kết quả giám sát phải được công bố công khai cho các bên liên quan, bao gồm người chăn nuôi, bác sĩ thú y, các nhà khoa học và cơ quan quản lý y tế công cộng để điều chỉnh chính sách sử dụng thuốc phù hợp với thực tế.

Khuyến nghị thực hành đối với các bên liên quan

Để chương trình giám sát và các biện pháp giảm thiểu tính kháng kháng sinh đạt hiệu quả tối ưu, tiêu chuẩn nhấn mạnh vai trò phối hợp chặt chẽ của nhiều bên:

• Cơ quan quản lý nhà nước: Chịu trách nhiệm cấp phép lưu hành chất kháng sinh dựa trên đánh giá rủi ro khoa học; xây dựng và vận hành hệ thống giám sát quốc gia; ban hành các hướng dẫn kỹ thuật về sử dụng thuốc an toàn và có trách nhiệm.
• Nhà sản xuất và phân phối thuốc thú y: Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về nhãn mác, thông tin cảnh báo về tính kháng thuốc; không quảng cáo sai lệch hoặc khuyến khích sử dụng kháng sinh bừa bãi, không đúng mục đích.
• Bác sĩ thú y và người chăn nuôi: Chỉ sử dụng kháng sinh khi thực sự cần thiết và có chẩn đoán lâm sàng rõ ràng; tuân thủ đúng liều lượng, liệu trình và thời gian ngừng thuốc trước khi giết mổ; ưu tiên áp dụng các biện pháp an toàn sinh học để phòng bệnh chủ động thay vì lạm dụng kháng sinh để phòng ngừa.