Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8106:2009

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8106:2009 hoàn toàn tương đương với ISO/TS 26844:2006, quy định phương pháp xác định dư lượng chất kháng sinh và chất ức chế trong sữa và sản phẩm sữa bằng phép thử phân tán trong ống nghiệm. Đây là một phương pháp sàng lọc hiệu quả, có độ nhạy cao đối với nhiều nhóm kháng sinh phổ biến, đặc biệt là nhóm beta-lactam, giúp kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm trong ngành công nghiệp sữa.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn

• Tiêu chuẩn này quy định quy trình sàng lọc định tính để phát hiện dư lượng các chất kháng sinh và chất ức chế vi sinh vật có trong sữa nguyên liệu, sữa đã qua xử lý nhiệt (sữa thanh trùng, sữa tiệt trùng) và sữa bột hoàn nguyên.
• Phương pháp này đặc biệt nhạy với các chất kháng sinh thuộc nhóm beta-lactam (như penicillin, ampicillin) nhưng cũng có khả năng phát hiện các nhóm kháng sinh khác như sulfonamid, tetracyclin, aminoglycosid và macrolid ở các mức giới hạn phát hiện khác nhau.
• Tiêu chuẩn không áp dụng cho việc định lượng chính xác từng loại kháng sinh cụ thể mà chỉ đóng vai trò là phép thử định tính để phát hiện sự có mặt hoặc vắng mặt của chất ức chế vượt quá giới hạn phát hiện cho phép.

- Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần viện dẫn các tài liệu kỹ thuật liên quan đến việc lấy mẫu và chuẩn bị mẫu thử đối với sữa và sản phẩm sữa.
• Các tài liệu viện dẫn cốt lõi bao gồm các tiêu chuẩn quốc gia hoặc quốc tế về hướng dẫn lấy mẫu sữa (như TCVN 6400 hoặc ISO 707) nhằm đảm bảo mẫu thử đại diện và không bị nhiễm tạp chất từ môi trường ngoài làm sai lệch kết quả thử nghiệm.

- Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Trong khuôn khổ tiêu chuẩn TCVN 8106:2009, các thuật ngữ chuyên ngành được định nghĩa rõ ràng để thống nhất cách hiểu và áp dụng:

• Dư lượng chất kháng sinh (Antimicrobial residues): Là nồng độ của các chất có hoạt tính kháng sinh hoặc các chất chuyển hóa của chúng còn lại trong sữa sau khi động vật được điều trị bằng thuốc thú y.
• Phép thử phân tán trong ống nghiệm (Tube diffusion test): Là phương pháp thử nghiệm vi sinh vật dựa trên sự khuếch tán của chất kháng sinh từ mẫu sữa vào môi trường thạch có chứa vi khuẩn chỉ thị nhạy cảm.
• Giới hạn phát hiện (Detection limit): Nồng độ thấp nhất của một chất kháng sinh cụ thể trong mẫu sữa có thể gây ra phản ứng dương tính rõ rệt (ức chế sự phát triển của vi khuẩn chỉ thị) trong các điều kiện thử nghiệm quy định.

- Điều 4: Nguyên tắc của phương pháp thử

Nguyên tắc hoạt động của phép thử phân tán trong ống nghiệm dựa trên cơ chế sinh học và hóa học chặt chẽ:

• Mẫu sữa cần thử nghiệm được cho vào các ống nghiệm chứa môi trường thạch đặc biệt đã được cấy sẵn bào tử của vi khuẩn chỉ thị nhạy cảm, thông thường là Geobacillus stearothermophilus var. calidolactis. Môi trường thạch này cũng chứa một chất chỉ thị màu pH (thường là bromocresol purple).
• Trong quá trình ủ ấm ở nhiệt độ tối thích (khoảng 64 độ C), nếu mẫu sữa không chứa chất kháng sinh (mẫu âm tính), vi khuẩn chỉ thị sẽ sinh trưởng và phát triển mạnh mẽ. Quá trình chuyển hóa của vi khuẩn sinh ra axit, làm giảm độ pH của môi trường thạch, dẫn đến sự thay đổi màu sắc của chất chỉ thị pH từ màu xanh/tím sang màu vàng.
• Ngược lại, nếu mẫu sữa có chứa dư lượng chất kháng sinh hoặc chất ức chế với nồng độ vượt quá giới hạn phát hiện (mẫu dương tính), sự sinh trưởng của vi khuẩn chỉ thị sẽ bị ức chế một phần hoặc hoàn toàn. Do không có sự sinh axit, màu sắc của môi trường thạch sẽ giữ nguyên màu xanh/tím ban đầu hoặc chỉ thay đổi một phần rất ít.
• Kết quả được đánh giá bằng cách quan sát trực quan sự thay đổi màu sắc của cột thạch trong ống nghiệm sau thời gian ủ quy định, so sánh với các mẫu đối chứng âm tính và đối chứng dương tính để đưa ra kết luận cuối cùng về sự hiện diện của dư lượng kháng sinh.