Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6155:1996 về Bình chịu áp lực - Yêu cầu kỹ thuật an toàn về lắp đặt, sử dụng, sửa chữa do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn TCVN/TC 11 Thiết bị áp lực biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị và được Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường ban hành nhằm thiết lập các quy chuẩn an toàn bắt buộc trong suốt quá trình khai thác và vận hành thiết bị áp lực.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật an toàn về lắp đặt, sử dụng và sửa chữa đối với các bình chịu áp lực có áp suất làm việc định mức cao hơn 0,07 MPa (không kể áp suất thủy tĩnh) và có tích số giữa dung tích (tính bằng lít) với áp suất (tính bằng MPa) lớn hơn 20. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân sở hữu, vận hành hoặc thực hiện các dịch vụ kỹ thuật liên quan đến bình chịu áp lực trên lãnh thổ Việt Nam.

• Xác định rõ trách nhiệm của đơn vị sử dụng trong việc đảm bảo thiết bị luôn hoạt động trong tình trạng kỹ thuật tốt, được kiểm định định kỳ và vận hành bởi đội ngũ nhân lực đã qua đào tạo chuyên môn về an toàn lao động.
• Yêu cầu mọi bình chịu áp lực trước khi đưa vào lắp đặt phải có đầy đủ hồ sơ kỹ thuật, lý lịch thiết bị do nhà sản xuất cung cấp, trong đó thể hiện rõ các thông số về vật liệu chế tạo, công nghệ hàn, và các biên bản thử nghiệm áp suất.
• Các thiết bị phụ trợ, cơ cấu đo lường và cơ cấu an toàn (như van an toàn, áp kế, thiết bị chỉ báo mức chất lỏng) phải được lắp đặt đầy đủ và phù hợp với đặc tính kỹ thuật của từng loại bình.

• Vị trí lắp đặt bình chịu áp lực phải được tính toán kỹ lưỡng nhằm giảm thiểu tối đa rủi ro cho người lao động và các công trình xung quanh khi xảy ra sự cố. Khoảng cách an toàn từ bình đến các nguồn nhiệt, nguồn điện và khu vực tập trung đông người phải tuân thủ nghiêm ngặt theo thiết kế đã được phê duyệt.
• Nghiêm cấm việc lắp đặt các bình chứa môi chất dễ cháy, nổ hoặc độc hại trong nhà ở, nhà công cộng hoặc các tầng hầm của công trình.
• Nhà đặt bình chịu áp lực phải được xây dựng bằng vật liệu khó cháy hoặc không cháy, có hệ thống thông gió tự nhiên hoặc cưỡng bức, hệ thống chiếu sáng đầy đủ và lối thoát nạn thông thoáng, không bị che chắn.
• Bệ móng và kết cấu đỡ bình phải đảm bảo đủ độ bền cơ học, khả năng chịu tải trọng tĩnh và tải trọng động phát sinh trong quá trình vận hành, thử nghiệm thủy lực.

• Đơn vị sử dụng phải ban hành quy trình vận hành an toàn cụ thể cho từng thiết bị, trong đó chỉ rõ các thông số vận hành định mức (áp suất, nhiệt độ tối đa cho phép) và các bước xử lý sự cố khẩn cấp.
• Người vận hành bình chịu áp lực phải từ 18 tuổi trở lên, có đủ sức khỏe, đã được huấn luyện kỹ thuật an toàn, đạt yêu cầu sát hạch và được cấp thẻ an toàn lao động theo quy định.
• Trong quá trình vận hành, người kiểm soát phải thường xuyên theo dõi hoạt động của áp kế, van an toàn và các thiết bị tự động hóa. Nghiêm cấm việc vận hành thiết bị vượt quá các thông số định mức ghi trên nhãn mác hoặc lý lịch thiết bị.
• Phải lập tức dừng hoạt động của bình chịu áp lực trong các trường hợp: áp suất tăng quá mức cho phép mặc dù các thiết bị an toàn đã hoạt động; phát hiện các vết nứt, phồng, móp méo hoặc rò rỉ môi chất trên thân bình; các thiết bị đo lường hoặc cơ cấu an toàn bị hỏng hóc.

• Mọi hoạt động sửa chữa, cải tạo có ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực của bình (như hàn vá, thay thế các bộ phận chịu áp lực) phải do các đơn vị có tư cách pháp nhân, có đủ năng lực kỹ thuật và được cơ quan có thẩm quyền cấp phép thực hiện.
• Vật liệu sử dụng để sửa chữa, thay thế phải có chứng chỉ xuất xứ rõ ràng, tương thích về cơ tính và hóa tính với vật liệu gốc của bình chịu áp lực.
• Công nghệ hàn áp dụng trong sửa chữa phải tuân thủ các quy trình hàn đã được phê duyệt; thợ hàn tham gia thực hiện phải có chứng chỉ hàn áp lực còn hiệu lực.
• Sau khi tiến hành sửa chữa lớn hoặc cải tạo, bình chịu áp lực phải được kiểm tra chất lượng mối hàn bằng các phương pháp không phá hủy (như siêu âm, chụp phim tia X) và phải tiến hành thử nghiệm áp suất (thử bền, thử kín) trước khi đưa thiết bị trở lại hoạt động.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6155:1996 có hiệu lực bắt buộc áp dụng kể từ ngày ban hành. Các cơ sở đang sử dụng bình chịu áp lực chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của tiêu chuẩn này phải chủ động lập kế hoạch cải tạo, nâng cấp hoặc thay thế thiết bị nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối trong quá trình lao động sản xuất.