Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5257:1990

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5257:1990 quy định phương pháp xác định thành phần cơ giới (thành phần cấp hạt) của đất trồng trọt. Đây là một trong những chỉ tiêu vật lý đất cơ bản và quan trọng nhất, quyết định đến tính chất vật lý, hóa học, chế độ nước, không khí và dinh dưỡng của đất. Dưới đây là phần tóm tắt chuyên sâu và chi tiết nội dung Phần mở đầu cùng các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định rõ giới hạn pháp lý và đối tượng áp dụng thực tế của tiêu chuẩn:

• Tiêu chuẩn này áp dụng thống nhất cho tất cả các loại đất sử dụng trong trồng trọt nông nghiệp, lâm nghiệp trên phạm vi cả nước.
• Quy định các phương pháp kỹ thuật để xác định tỷ lệ phần trăm các cấp hạt đất khác nhau (bao gồm cát, limon/bụi và sét) nhằm phân loại kết cấu và thành phần cơ giới của đất.

Điều 2: Quy định chung

Để đảm bảo tính chính xác, khách quan và thống nhất của kết quả phân tích, tiêu chuẩn đề ra các nguyên tắc bắt buộc sau:

• Mẫu đất dùng để phân tích thành phần cơ giới phải là mẫu đại diện, được lấy, vận chuyển và bảo quản nghiêm ngặt theo đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành về lấy mẫu đất nông nghiệp.
• Mỗi mẫu đất phải được tiến hành phân tích song song ít nhất trên hai lượng cân thử nghiệm độc lập. Sai lệch kết quả giữa hai lần xác định song song không được vượt quá giới hạn sai số cho phép được quy định cụ thể trong tiêu chuẩn.
• Nước sử dụng trong toàn bộ quá trình phân tích, pha chế hóa chất và rửa dụng cụ phải là nước cất hoặc nước có độ tinh khiết tương đương để tránh lẫn tạp chất ion làm ảnh hưởng đến sự phân tán của các hạt đất.
• Các hóa chất, thuốc thử được sử dụng trong quá trình phân tích phải đạt tiêu chuẩn tinh khiết phân tích (TKPT) hoặc tinh khiết hóa học (TKHH).

Điều 3: Thiết bị, dụng cụ và hóa chất

Tiêu chuẩn quy định danh mục các trang thiết bị, dụng cụ đo lường và hóa chất tối thiểu cần phải có trong phòng thí nghiệm bao gồm:

• Thiết bị đo lường và dụng cụ: Cân phân tích có độ chính xác đến 0,0001g; tủ sấy phòng thí nghiệm có khả năng khống chế nhiệt độ tự động ở mức 105 độ C; bộ rây tiêu chuẩn với các kích thước lỗ rây quy định (đặc biệt là rây 1mm và 2mm); máy lắc cơ học hoặc máy khuấy tốc độ cao; ống đong dung tích 1000ml; pipet chuyên dụng hoặc tỷ kế đất để đo nồng độ huyền phù.
• Hóa chất phân tán và xử lý mẫu: Dung dịch natri pyrophotphat (Na4P2O7) hoặc natri hexametaphotphat làm chất phân tán; dung dịch natri hydroxit (NaOH) hoặc amoni hydroxit (NH4OH) loãng; dung dịch axit clohydric (HCl) để xử lý triệt để các hợp chất cacbonat liên kết; dung dịch hydro peroxit (H2O2) nồng độ thích hợp để phân hủy hoàn toàn chất hữu cơ (mùn) gắn kết các hạt đất.

Điều 4: Chuẩn bị mẫu thử

Quy trình chuẩn bị mẫu thử là bước đệm quan trọng nhất quyết định đến độ phân rã hoàn toàn của các hạt đất đơn lẻ:

• Hong khô mẫu đất: Mẫu đất thực địa được trải mỏng trên khay gỗ hoặc khay nhựa sạch, hong khô tự nhiên trong không khí ở nơi thoáng gió, tránh ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp và tuyệt đối tránh các nguồn ô nhiễm bụi bẩn bên ngoài.
• Nghiền và rây sơ bộ: Sử dụng chày gỗ hoặc chày sứ bọc cao su để nghiền nhẹ nhàng các cục đất gắn kết (chú ý không dùng lực quá mạnh làm vỡ vụn các hạt sỏi, đá tự nhiên). Tiến hành rây đất qua rây có kích thước lỗ 1mm hoặc 2mm để loại bỏ rễ cây, xác thực vật và đá sỏi có kích thước lớn hơn quy chuẩn.
• Cân mẫu phân tích: Sử dụng cân phân tích để cân chính xác một lượng đất khô không khí đã rây (khối lượng dao động từ 10g đến 50g tùy thuộc vào loại đất nhiều cát hay nhiều sét và phương pháp phân tích được lựa chọn).
• Xử lý hóa học và phân tán cơ học: Tiến hành xử lý mẫu bằng H2O2 để loại bỏ chất hữu cơ và dùng HCl loãng để loại bỏ cacbonat nếu đất có phản ứng sủi bọt. Sau đó, thêm dung dịch chất phân tán hóa học và tiến hành đun sôi nhẹ hoặc lắc cơ học liên tục nhằm phá vỡ hoàn toàn các hạt keo đất kết tụ, đưa các hạt đất về trạng thái đơn lẻ trước khi tiến hành đo đạc bằng phương pháp pipet hoặc tỷ kế.