Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9068:2012

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9068:2012 quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với vật liệu lọc dạng hạt sử dụng trong quá trình xử lý nước sạch phục vụ cho mục đích sinh hoạt và ăn uống. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng giúp kiểm soát chất lượng vật liệu lọc, đảm bảo an toàn nguồn nước và hiệu quả vận hành của các hệ thống cấp nước.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn:

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các loại vật liệu lọc dạng hạt tự nhiên hoặc nhân tạo (như cát thạch anh, than anthracite, sỏi đỡ, và các hạt lọc chuyên dụng khác) được sử dụng trong các bể lọc nước sạch.
• Tiêu chuẩn quy định các chỉ tiêu kỹ thuật cơ bản và phương pháp thử tương ứng để đánh giá chất lượng vật liệu trước khi đưa vào sử dụng trong quy trình xử lý nước.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần phối hợp sử dụng với các tiêu chuẩn quốc gia hiện hành khác liên quan đến phương pháp thử nghiệm vật liệu và chất lượng nước:

• Các tiêu chuẩn về phương pháp xác định thành phần hạt, khối lượng riêng, khối lượng thể tích của cốt liệu và vật liệu hạt.
• Các tiêu chuẩn về phân tích hóa học và xác định độ bền cơ lý của vật liệu lọc trong môi trường nước.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn xác cho các khái niệm chuyên ngành nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng:

• Vật liệu lọc dạng hạt: Là các hạt chất rắn, không hòa tan hoặc ít hòa tan trong nước, có kích thước và hình dáng phù hợp để giữ lại các cặn bẩn lơ lửng khi nước đi qua lớp vật liệu này.
• Kích thước hạt hiệu dụng (d10): Là kích thước mắt sàng mà 10% khối lượng mẫu vật liệu lọc đi qua. Chỉ số này quyết định khả năng giữ cặn và tổn thất áp lực của lớp lọc.
• Hệ số đồng nhất (UC hoặc K60): Là tỷ số giữa kích thước mắt sàng mà 60% khối lượng mẫu đi qua (d60) và kích thước hạt hiệu dụng (d10). Hệ số này thể hiện mức độ đồng đều về kích cỡ của các hạt lọc.
• Độ hao mòn và độ vỡ vụn: Chỉ số đánh giá độ bền cơ học của hạt lọc dưới tác động của dòng nước và quá trình rửa lọc định kỳ.

Điều 4: Yêu cầu kỹ thuật chung đối với vật liệu lọc

Yêu cầu kỹ thuật là nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn, quy định chi tiết các chỉ tiêu lý - hóa mà vật liệu lọc phải đạt được:

• Yêu cầu về an toàn vệ sinh: Vật liệu lọc không được giải phóng các chất độc hại, kim loại nặng hoặc các tạp chất hữu cơ vào nước vượt quá giới hạn cho phép theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước ăn uống, sinh hoạt.
• Yêu cầu về tính chất vật lý: Các hạt lọc phải có độ cứng, độ bền cơ học cao, không bị vỡ vụn hoặc mài mòn quá mức trong quá trình vận hành và rửa ngược. Hình dáng hạt nên có góc cạnh phù hợp để tối ưu hóa khả năng giữ cặn.
• Yêu cầu về tính chất hóa học: Vật liệu lọc phải có tính trơ hóa học cao, độ hòa tan trong axit clohydric (HCl) phải nằm trong giới hạn cho phép (thường không quá 2% đến 5% tùy loại vật liệu) để đảm bảo không bị ăn mòn hoặc biến chất trong môi trường nước có tính axit nhẹ hoặc khi xử lý hóa chất.
• Yêu cầu về phân bố cỡ hạt: Kích thước hạt hiệu dụng (d10) và hệ số đồng nhất (UC) phải tuân thủ nghiêm ngặt theo thiết kế của từng công nghệ lọc cụ thể để tránh hiện tượng tắc nghẽn hoặc lọt hạt lọc ra ngoài hệ thống.