Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8412:2020 về Công trình thủy lợi - Quy trình vận hành hệ thống công trình thủy lợi được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, quy định các yêu cầu kỹ thuật trong việc lập, phê duyệt và tổ chức thực hiện quy trình vận hành hệ thống công trình thủy lợi nhằm bảo đảm an toàn công trình, phòng chống thiên tai và khai thác hiệu quả, tối ưu hóa nguồn nước phục vụ đa mục tiêu.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các hệ thống công trình thủy lợi phục vụ tưới, tiêu, cấp nước, tiêu thoát nước và các mục đích dùng nước khác. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về thủy lợi, các tổ chức, cá nhân tham gia quản lý, khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi, cùng các bên liên quan trực tiếp đến hoạt động vận hành hệ thống.

Quy định chung về vận hành hệ thống công trình thủy lợi

• Vận hành hệ thống công trình thủy lợi phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, bảo đảm tính thống nhất, liên kết chặt chẽ giữa các hạng mục công trình trong toàn hệ thống.
• Ưu tiên bảo đảm an toàn tuyệt đối cho công trình đầu mối và vùng hạ du trong mọi tình huống thời tiết cực đoan, đặc biệt là trong mùa mưa lũ.
• Phối hợp chặt chẽ giữa các công trình trong hệ thống và giữa các hệ thống liên quan để điều hòa, phân phối nước hợp lý, tiết kiệm, hạn chế tối đa lãng phí tài nguyên nước.

Nội dung cốt lõi của quy trình vận hành

• Cơ sở dữ liệu và thông tin đầu vào: Thu thập, cập nhật đầy đủ các số liệu về khí tượng thủy văn, đặc tính kỹ thuật của các công trình trong hệ thống, nhu cầu dùng nước của các ngành, và hiện trạng nguồn nước thực tế.
• Chế độ vận hành bình thường: Quy định chi tiết lịch trình, lưu lượng, mực nước vận hành cho từng thời kỳ trong năm (mùa lũ, mùa kiệt) đối với từng hạng mục công trình cụ thể như hồ chứa, đập dâng, trạm bơm, cống dưới đê.
• Chế độ vận hành trong điều kiện đặc biệt: Xây dựng các kịch bản ứng phó với thiên tai như lũ lịch sử, hạn hán kéo dài, xâm nhập mặn sâu, hoặc khi xảy ra sự cố công trình. Quy định rõ thẩm quyền quyết định và quy trình phối hợp khẩn cấp giữa các bên.
• Quan trắc và giám sát: Thiết lập hệ thống quan trắc mực nước, lưu lượng, chất lượng nước và tình trạng an toàn công trình định kỳ hoặc liên tục tùy theo cấp công trình để phục vụ công tác điều hành.

Trình tự lập, phê duyệt và điều chỉnh quy trình vận hành

• Lập quy trình: Chủ đầu tư (trong giai đoạn xây dựng) hoặc tổ chức khai thác công trình thủy lợi (trong giai đoạn quản lý vận hành) có trách nhiệm lập hoặc thuê đơn vị tư vấn có đủ năng lực lập quy trình vận hành hệ thống.
• Thẩm định và phê duyệt: Quy trình vận hành phải được thẩm định kỹ lưỡng bởi hội đồng chuyên môn trước khi trình cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh) phê duyệt theo phân cấp quản lý.
• Điều chỉnh, bổ sung: Quy trình vận hành phải được rà soát định kỳ (thường là 5 năm một lần) hoặc điều chỉnh ngay khi có sự thay đổi lớn về quy mô công trình, nhiệm vụ hệ thống, hoặc điều kiện nguồn nước, khí hậu tại khu vực.

Tổ chức thực hiện và trách nhiệm của các bên

• Đơn vị quản lý, khai thác: Trực tiếp thực hiện việc vận hành hệ thống theo đúng quy trình đã phê duyệt; ghi chép nhật ký vận hành đầy đủ; báo cáo kịp thời các sự cố phát sinh lên cơ quan cấp trên để có phương án xử lý.
• Cơ quan quản lý nhà nước: Thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất việc thực hiện quy trình vận hành; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm gây mất an toàn công trình hoặc gây lãng phí, ô nhiễm nguồn nước.
• Chính quyền địa phương và người dân: Phối hợp bảo vệ an toàn công trình thủy lợi; tuân thủ các thông báo vận hành (đặc biệt là khi xả lũ hoặc điều tiết nước hạn mặn) để chủ động trong sản xuất và sinh hoạt hàng ngày.

Hiệu lực thi hành

TCVN 8412:2020 thay thế cho tiêu chuẩn TCVN 8412:2010. Tiêu chuẩn này có hiệu lực kể từ ngày được công bố và áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước đối với công tác quản lý, vận hành hệ thống công trình thủy lợi.