Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7098:2002 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 3400:1997) quy định phương pháp đo phổ để xác định hàm lượng alkaloit trong phần ngưng tụ khói thuốc lá điếu. Đây là một tiêu chuẩn kỹ thuật quan trọng phục vụ cho việc kiểm nghiệm, đánh giá chất lượng và kiểm soát các chỉ tiêu độc hại của sản phẩm thuốc lá tại Việt Nam. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

Điều này xác định rõ giới hạn, mục đích và đối tượng áp dụng của phương pháp thử nghiệm:

• Tiêu chuẩn quy định phương pháp đo phổ tử ngoại để xác định hàm lượng alkaloit tổng số, được biểu thị dưới dạng nicotin, có trong phần ngưng tụ khói thuốc lá điếu.
• Phương pháp này được thiết kế để áp dụng cho các mẫu khói thuốc lá thu được từ quy trình hút thử nghiệm bằng máy hút khói thông thường (theo các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan).
• Tiêu chuẩn cũng lưu ý rằng mặc dù phương pháp đo phổ là phương pháp chuẩn mực và có độ lặp lại cao, kết quả đo có thể bao gồm cả một số hợp chất base chứa nitơ khác ngoài nicotin nếu chúng có cùng khả năng hấp thụ ánh sáng ở bước sóng thử nghiệm.

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác và đồng bộ, việc viện dẫn các tiêu chuẩn liên quan là bắt buộc. Các tài liệu viện dẫn cốt lõi bao gồm:

• TCVN 5078 (ISO 3308): Máy hút thuốc lá thử nghiệm thông thường - Định nghĩa và các điều kiện chuẩn.
• TCVN 6680 (ISO 4387): Thuốc lá điếu - Xác định chất ngưng tụ khô tổng số và không chứa nicotin bằng máy hút khói thử nghiệm thông thường.
• TCVN 6684 (ISO 8243): Thuốc lá điếu - Lấy mẫu.

Nguyên tắc phân tích hóa lý của phương pháp đo phổ được quy định cụ thể qua các bước kỹ thuật tuần tự sau:

• Chiết tách ban đầu: Phần ngưng tụ khói thuốc lá bám trên bẫy sợi thủy tinh (sau quá trình hút máy) được hòa tan và chiết tách bằng dung dịch axit sulfuric loãng. Quá trình này giúp chuyển hóa toàn bộ các alkaloit tự do trong khói thuốc thành dạng muối sunfat bền vững trong môi trường axit.
• Chưng cất giải phóng alkaloit: Tiến hành kiềm hóa dung dịch chiết bằng dung dịch natri hydroxit dư để giải phóng các alkaloit về dạng base tự do. Sau đó, thực hiện quá trình chưng cất lôi cuốn hơi nước để tách hoàn toàn các alkaloit bay hơi ra khỏi các tạp chất hữu cơ khác có trong phần ngưng tụ khói.
• Thu nhận và đo phổ: Phần dịch chưng cất chứa alkaloit được thu nhận trực tiếp vào dung dịch axit clohydric loãng. Tiến hành đo độ hấp thụ quang của dung dịch này bằng máy quang phổ tử ngoại (UV) tại ba bước sóng đặc trưng: bước sóng cực đại (khoảng 259 nm) và hai bước sóng phụ cận (236 nm và 282 nm) để phục vụ cho việc hiệu chỉnh đường nền.
• Tính toán hàm lượng: Sử dụng công thức hiệu chỉnh toán học (phương pháp Willits) để loại bỏ ảnh hưởng hấp thụ của các tạp chất không phải alkaloit, từ đó tính toán chính xác hàm lượng alkaloit tổng số (biểu thị theo nicotin) dựa trên đường chuẩn của nicotin tinh khiết đã thiết lập trước đó.

Tiêu chuẩn yêu cầu nghiêm ngặt về độ tinh khiết của hóa chất để đảm bảo tính chính xác và độ lặp lại của phép đo. Các thuốc thử chính bao gồm:

• Nước cất: Phải sử dụng nước cất hoặc nước có độ tinh khiết tương đương, hoàn toàn không chứa các tạp chất hữu cơ có khả năng hấp thụ ánh sáng trong vùng tử ngoại.
• Dung dịch Natri hydroxit (NaOH): Nồng độ khoảng 8 mol/l (hoặc nồng độ khối lượng tương đương 320 g/l), được sử dụng để kiềm hóa mẫu trước khi tiến hành chưng cất lôi cuốn hơi nước.
• Dung dịch Axit sulfuric (H2SO4): Nồng độ khoảng 0,05 mol/l, dùng làm dung môi chiết tách alkaloit từ bẫy sợi thủy tinh.
• Dung dịch Axit clohydric (HCl): Nồng độ khoảng 0,1 mol/l, dùng để thu nhận dịch chưng cất và làm dung dịch mẫu trắng (mẫu đối chứng) khi đo phổ UV.
• Chất chuẩn Nicotin: Sử dụng nicotin tinh khiết (độ tinh khiết không dưới 98%) hoặc nicotin hydro tartrat có độ tinh khiết tương đương để xây dựng đồ thị đường chuẩn. Chất chuẩn phải được bảo quản nghiêm ngặt trong lọ tối màu, ở nhiệt độ thấp (từ 0 độ C đến 4 độ C) và tránh ánh sáng trực tiếp để ngăn ngừa sự oxy hóa.