Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5858:2017 về Đá quý - Phương pháp đo phổ hấp thụ được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, ban hành nhằm thiết lập quy trình chuẩn hóa trong việc đo đạc, phân tích phổ hấp thụ của các loại đá quý, phục vụ hiệu quả cho công tác giám định, phân loại và định giá đá quý tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định phổ hấp thụ của các loại đá quý tự nhiên, đá quý tổng hợp và đá nhân tạo. Đối tượng áp dụng bao gồm các phòng thử nghiệm, trung tâm kiểm định đá quý, các doanh nghiệp kinh doanh, chế tác đá quý, cùng các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan đến hoạt động kiểm soát chất lượng đá quý trên thị trường.

Nội dung cốt lõi của TCVN 5858:2017 (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Điều 1: Phạm vi áp dụng chi tiết

• Quy định phương pháp đo phổ hấp thụ của đá quý bằng cách sử dụng các thiết bị quang phổ chuyên dụng như kính phổ cầm tay (spectroscope) hoặc máy phổ kế tự động (spectrophotometer).
• Phương pháp này cho phép xác định các đặc trưng hấp thụ ánh sáng trong vùng phổ nhìn thấy (UV-Vis) nhằm nhận dạng loại đá quý, xác định nguồn gốc màu sắc tự nhiên hay nhân tạo, và phát hiện các dấu hiệu xử lý nhiệt hoặc hóa chất.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Tiêu chuẩn này áp dụng kết hợp với các tài liệu viện dẫn cốt lõi trong ngành đá quý, đặc biệt là TCVN 5855 về Đá quý - Thuật ngữ và phân loại để đảm bảo tính đồng nhất về mặt ngôn ngữ kỹ thuật.
• Trong trường hợp các tài liệu viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc được thay thế bằng văn bản mới, người áp dụng tiêu chuẩn phải tuân thủ theo phiên bản mới nhất được công bố hành chính.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

• Phổ hấp thụ (Absorption Spectrum): Là dải phổ thu được khi ánh sáng truyền qua viên đá quý bị hấp thụ một phần ở các bước sóng nhất định, tạo ra các vạch tối hoặc dải tối đặc trưng trên nền phổ liên tục.
• Vạch hấp thụ và dải hấp thụ: Các vị trí bước sóng cụ thể mà tại đó năng lượng ánh sáng bị các nguyên tố tạo màu hoặc khuyết tật cấu trúc trong đá hấp thụ mạnh nhất.
• Đá quý tự nhiên và đá tổng hợp: Định nghĩa rõ ràng để làm cơ sở phân biệt kết quả phổ hấp thụ giữa các nhóm đá có cùng thành phần hóa học nhưng khác nhau về nguồn gốc hình thành.

Điều 4: Nguyên lý của phương pháp đo phổ hấp thụ

• Nguyên lý dựa trên sự tương tác giữa bức xạ điện từ (ánh sáng) và các ion kim loại chuyển tiếp (như Crom, Sắt, Titan, Vanadi, Mangan) hoặc các tâm màu do khuyết tật mạng tinh thể trong đá quý.
• Khi chiếu chùm sáng đa sắc xuyên qua viên đá, các tác nhân này sẽ hấp thụ chọn lọc một số bước sóng ánh sáng. Phần ánh sáng còn lại truyền qua sẽ được hệ thống quang học của thiết bị phân tích và hiển thị dưới dạng phổ hấp thụ.
• Mỗi loại đá quý có một cấu trúc tinh thể và thành phần hóa học đặc trưng, do đó sẽ cho ra một phổ hấp thụ đặc bản (fingerprint spectrum) riêng biệt, giúp người giám định đưa ra kết luận chính xác về chủng loại và trạng thái của mẫu vật.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5858:2017 có hiệu lực kể từ ngày công bố, thay thế cho tiêu chuẩn cũ TCVN 5858:1994, đánh dấu bước hoàn thiện mới trong hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về đo lường và giám định đá quý tại Việt Nam.