Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5061:1990

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5061:1990 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn ST SEV 1559:1979) quy định các phương pháp lấy mẫu và chuẩn bị mẫu đối với bột kim loại. Đây là văn bản kỹ thuật nền tảng làm cơ sở để xác định các chỉ tiêu hóa học, vật lý và công nghệ của bột kim loại, đảm bảo tính đại diện và độ chính xác cao nhất của mẫu thử nghiệm trong quá trình kiểm tra chất lượng sản phẩm.

Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn

• Tiêu chuẩn này áp dụng thống nhất cho việc lấy mẫu và chuẩn bị mẫu từ các lô bột kim loại nhằm xác định các đặc tính kỹ thuật đặc trưng.
• Quy trình được thiết kế để áp dụng cho cả bột kim loại đơn chất và các hỗn hợp bột kim loại được sử dụng trong ngành luyện kim bột cũng như các ngành công nghiệp liên quan khác.

Quy định chung về công tác lấy mẫu

• Tính đại diện của mẫu: Mẫu được lấy phải phản ánh đúng và đầy đủ tính chất của toàn bộ lô bột kim loại. Quá trình lấy mẫu phải triệt tiêu tối đa sự phân lớp hoặc phân tách cỡ hạt của bột trong quá trình vận chuyển và lưu kho.
• Yêu cầu về thiết bị: Các dụng cụ lấy mẫu và chứa mẫu phải sạch sẽ, khô ráo, không phản ứng hóa học với bột kim loại và không gây nhiễm bẩn cơ học cho mẫu.
• Bảo quản mẫu: Mẫu sau khi lấy phải được bảo quản ngay trong các bình chứa kín khí để tránh hiện tượng oxy hóa, hút ẩm hoặc lẫn tạp chất từ môi trường bên ngoài làm sai lệch kết quả thử nghiệm.

Phương pháp lấy mẫu ban đầu (Mẫu đơn)

• Lấy mẫu từ lô hàng tĩnh: Sử dụng các thiết bị lấy mẫu chuyên dụng như ống lấy mẫu (xăm mẫu) để chọc sâu vào các vị trí khác nhau trong bao gói (bao, thùng, hòm). Điểm lấy mẫu phải được phân bổ đều ở các tầng lớp khác nhau (trên, giữa, dưới) của vật chứa bột.
• Lấy mẫu từ dòng bột chuyển động: Tiến hành lấy mẫu tại các khoảng thời gian xác định khi bột đang được đổ hoặc vận chuyển trên băng tải. Thiết bị lấy mẫu phải cắt ngang toàn bộ dòng chảy của bột để đảm bảo tính đồng đều về cỡ hạt.
• Xác định số lượng điểm lấy mẫu: Số lượng bao gói cần lấy mẫu được tính toán khoa học dựa trên quy mô tổng thể của lô hàng theo các công thức quy định nhằm đảm bảo độ tin cậy thống kê.

Quy trình chuẩn bị mẫu trung bình và mẫu thử nghiệm

• Trộn mẫu: Tất cả các mẫu ban đầu thu thập được phải được gộp lại và trộn đều một cách cẩn thận để tạo thành mẫu chung (mẫu hỗn hợp). Quá trình trộn có thể thực hiện bằng tay hoặc bằng máy trộn chuyên dụng tùy thuộc vào khối lượng mẫu.
• Chia mẫu: Để giảm khối lượng mẫu chung xuống kích thước mẫu thử nghiệm yêu cầu, áp dụng các phương pháp chia mẫu khoa học sau:
  • Phương pháp chia tư (Quartering): San phẳng mẫu thành hình tròn, chia làm bốn phần bằng nhau qua hai đường chéo vuông góc, lấy hai phần đối diện và bỏ hai phần còn lại. Lặp lại quy trình cho đến khi đạt khối lượng mong muốn.
  • Sử dụng thiết bị chia mẫu cơ học: Sử dụng máy chia mẫu kiểu rãnh (máy chia Jones) hoặc máy chia mẫu quay để đảm bảo độ chính xác cao và hạn chế tối đa sai số do con người.
• Ghi nhãn và lưu mẫu: Mẫu thử nghiệm cuối cùng phải được đóng gói trong bao bì kín, dán nhãn ghi rõ tên sản phẩm, số hiệu lô hàng, ngày lấy mẫu, người lấy mẫu và các thông tin kỹ thuật cần thiết khác. Một phần mẫu phải được lưu kho nghiêm ngặt để đối chiếu khi có tranh chấp xảy ra.