Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5054:1990

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5054:1990 quy định phương pháp thử chồn đối với kim loại. Đây là phương pháp thử nghiệm cơ lý quan trọng nhằm đánh giá khả năng biến dạng dẻo của vật liệu kim loại dưới tác dụng của lực nén dọc trục, thường được áp dụng để kiểm tra chất lượng của thép thanh, dây kim loại, phôi chế tạo đinh tán và các chi tiết gia công áp lực khác.

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này quy định phương pháp thử chồn ở nhiệt độ phòng (thử chồn nguội) hoặc ở nhiệt độ cao (thử chồn nóng) đối với các loại kim loại có mặt cắt tròn, vuông hoặc đa giác đều.
• Mục đích chính của thử nghiệm là xác định khả năng xuất hiện vết nứt hoặc các khuyết tật bề mặt của kim loại khi bị nén giảm chiều cao đến một mức độ quy định.
• Tiêu chuẩn được áp dụng rộng rãi trong khâu kiểm soát chất lượng phôi liệu trước khi đưa vào các nguyên công gia công áp lực như dập nóng, dập nguội hoặc cán kéo.

- Nguyên lý thử nghiệm (Điều 2)

• Thử chồn được thực hiện bằng cách tác dụng lực nén dọc theo trục của mẫu thử hình trụ giữa hai mặt phẳng song song của thiết bị thử.
• Quá trình nén được tiến hành liên tục cho đến khi chiều cao của mẫu thử đạt đến giá trị quy định hoặc đạt đến tỷ lệ phần trăm biến dạng (độ chồn) theo yêu cầu của tiêu chuẩn sản phẩm cụ thể.
• Sau khi kết thúc quá trình nén, tiến hành quan sát và đánh giá bề mặt bên của mẫu thử bằng mắt thường hoặc kính lúp có độ phóng đại phù hợp để phát hiện các vết nứt, rạn hoặc các khuyết tật cơ học phát sinh.

- Yêu cầu đối với mẫu thử (Điều 3)

• Mẫu thử phải được cắt trực tiếp từ sản phẩm cơ sở và được gia công cơ khí để đảm bảo hai mặt đầu phẳng, song song với nhau và vuông góc với trục dọc của mẫu.
• Kích thước mẫu thử thông thường có chiều cao ban đầu bằng 1,5 đến 2 lần đường kính ban đầu đối với mẫu có tiết diện tròn.
• Bề mặt của mẫu thử không được có các vết xước sâu, vết nứt cơ học, vảy oxit hoặc các khuyết tật bề mặt khác có thể làm ảnh hưởng sai lệch đến kết quả thử nghiệm.
• Đối với các thử nghiệm đặc biệt hoặc các sản phẩm có hình dạng đặc thù, kích thước và hình dạng mẫu thử có thể được thỏa thuận cụ thể giữa các bên liên quan nhưng phải đảm bảo tính đại diện cho lô sản phẩm.

- Thiết bị thử và tiến hành thử nghiệm (Điều 4)

• Thiết bị thử nghiệm phải là máy thử nén, máy thử vạn năng hoặc búa đập có khả năng tạo ra lực nén đủ lớn và duy trì tốc độ biến dạng ổn định theo yêu cầu kỹ thuật.
• Hai bàn nén của thiết bị thử phải có độ cứng cao, bề mặt phẳng nhẵn và được căn chỉnh chính xác để đảm bảo lực tác dụng hoàn toàn dọc trục mẫu thử, tránh hiện tượng lệch tâm gây uốn cong mẫu trong quá trình nén.
• Khi tiến hành thử chồn nguội, nhiệt độ môi trường thử nghiệm phải được duy trì trong khoảng từ 10 độ C đến 35 độ C, trừ khi có quy định đặc biệt khác.
• Khi tiến hành thử chồn nóng, mẫu thử phải được nung nóng đều đến nhiệt độ quy định trong lò nung chuyên dụng và quá trình nén phải được thực hiện nhanh chóng ngay sau khi đưa ra khỏi lò để tránh tổn thất nhiệt làm ảnh hưởng đến tính chất dẻo của kim loại.
• Tốc độ nén phải được kiểm soát chặt chẽ sao cho quá trình biến dạng diễn ra liên tục, êm và không gây ra các hiệu ứng động học đột ngột lên mẫu thử.