Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4796:1989

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4796:1989 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn ST SEV 3682-82) quy định chi tiết về các loại khuyết tật bề mặt và phương pháp kiểm tra đối với đai ốc. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng áp dụng cho các loại đai ốc có đường kính ren từ M5 đến M39, thuộc các cấp chính xác A và B. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quyết định trong việc kiểm soát chất lượng liên kết ren trong ngành chế tạo máy, xây dựng và lắp ráp cơ khí.

Phạm vi áp dụng và nguyên tắc chung

Tiêu chuẩn thiết lập các giới hạn cho phép đối với từng loại khuyết tật bề mặt phát sinh trong quá trình chế tạo đai ốc (như dập nguội, dập nóng hoặc gia công cắt gọt). Việc áp dụng tiêu chuẩn nhằm đảm bảo đai ốc không bị giảm khả năng chịu lực, không gây mất an toàn trong quá trình siết chặt và vận hành liên kết.

Các loại khuyết tật bề mặt của đai ốc được quy định

Tiêu chuẩn phân loại cụ thể các dạng khuyết tật bề mặt và đưa ra giới hạn cho phép đối với từng loại:

• Vết nứt do tôi (Quenching cracks): Là các vết nứt hình thành do ứng suất nhiệt trong quá trình nhiệt luyện. Tiêu chuẩn nghiêm cấm hoàn toàn sự xuất hiện của vết nứt tôi trên bất kỳ bề mặt nào của đai ốc do tính chất phá hủy nguy hiểm của chúng.
• Vết nứt do cắt (Shear cracks): Thường xuất hiện ở các cạnh hoặc bề mặt ngoài của đai ốc do quá trình cắt phôi kim loại. Các vết nứt này chỉ được phép tồn tại nếu chiều sâu và chiều dài của chúng nằm trong giới hạn cực nhỏ quy định và không được lan vào phần ren chịu lực.
• Vết nứt dọc (Seam cracks): Xuất hiện dọc theo hướng cán của nguyên liệu kim loại đầu vào. Tiêu chuẩn quy định giới hạn chiều sâu tối đa cho phép của vết nứt dọc dựa trên đường kính ren danh nghĩa của đai ốc.
• Nếp gấp (Folds): Hình thành do sự dồn ép kim loại không đều trong quá trình dập. Nếp gấp ở mặt đầu chịu lực của đai ốc không được vượt quá giới hạn cho phép để tránh làm giảm diện tích tiếp xúc thực tế khi siết đai ốc.
• Vết sứt, vết xước và vết lõm (Cuts, scars and dents): Các tổn thương cơ học phát sinh do va chạm vật lý trong quá trình sản xuất và vận chuyển. Các khuyết tật này được chấp nhận nếu kích thước của chúng không làm sai lệch kích thước danh nghĩa của đai ốc vượt quá dung sai quy định.
• Khuyết tật phần ren (Thread defects): Bao gồm hiện tượng ren không đầy đặn hoặc bị sứt mẻ. Tiêu chuẩn quy định tổng chiều dài các đoạn ren bị khuyết tật không được vượt quá một tỷ lệ phần trăm nhất định trên tổng chiều dài của vòng ren chịu lực.

Phương pháp kiểm tra và đánh giá chất lượng

Để xác định và phân loại chính xác các khuyết tật bề mặt trên đai ốc, tiêu chuẩn hướng dẫn áp dụng các phương pháp kiểm tra kỹ thuật sau:

• Kiểm tra bằng mắt thường (Visual inspection): Tiến hành kiểm tra ngoại quan dưới nguồn sáng đủ tiêu chuẩn. Có thể sử dụng kính lúp có độ phóng đại từ 5x đến 10x để phát hiện các vết nứt tế vi hoặc nếp gấp nhỏ trên bề mặt đai ốc.
• Phương pháp kiểm tra không phá hủy (Non-destructive testing): Áp dụng phương pháp kiểm tra bột từ hoặc thẩm thấu chất lỏng đối với các loại đai ốc yêu cầu độ tin cậy cao nhằm phát hiện các vết nứt ẩn sâu dưới bề mặt mà mắt thường không thể nhìn thấy.
• Đo đạc kích thước khuyết tật: Sử dụng các dụng cụ đo lường chuyên dụng như panme, thước cặp hoặc dưỡng đo để xác định chính xác chiều sâu, chiều rộng và vị trí của khuyết tật so với các trị số giới hạn được quy định trong bảng tiêu chuẩn.

Quy định về nghiệm thu sản phẩm

Việc nghiệm thu chất lượng bề mặt đai ốc phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình lấy mẫu xác suất theo quy định hiện hành. Nếu số lượng đai ốc có khuyết tật vượt quá giới hạn cho phép trong mẫu thử, toàn bộ lô hàng phải được tiến hành phân loại lại hoặc bị từ chối nghiệm thu tùy theo thỏa thuận kỹ thuật giữa nhà sản xuất và khách hàng.