Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4087:2012

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4087:2012 về "Sử dụng máy xây dựng - Yêu cầu chung" quy định các nguyên tắc, yêu cầu kỹ thuật và an toàn cơ bản trong quá trình khai thác, vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa, vận chuyển và bảo quản các loại máy, thiết bị phục vụ thi công xây dựng. Tiêu chuẩn này thay thế cho tiêu chuẩn cũ TCVN 4087:1985, nhằm cập nhật các quy chuẩn kỹ thuật hiện đại, đảm bảo an toàn lao động và nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị trên các công trường xây dựng tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng rộng rãi đối với các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến quản lý, sử dụng và vận hành máy xây dựng. Phạm vi cụ thể bao gồm:

• Áp dụng cho tất cả các loại máy và thiết bị xây dựng được sử dụng trong công tác thi công, lắp đặt, hoàn thiện và sửa chữa các công trình xây dựng dân dụng, công nghiệp, giao thông, thủy lợi.
• Đối tượng điều chỉnh bao gồm chủ sở hữu máy, đơn vị thuê máy, người quản lý kỹ thuật, người vận hành trực tiếp (thợ máy, lái xe) và các lực lượng hỗ trợ kỹ thuật trên công trường.

Yêu cầu đối với người vận hành máy xây dựng

Để đảm bảo an toàn tuyệt đối trong quá trình vận hành, TCVN 4087:2012 đưa ra các tiêu chuẩn nghiêm ngặt đối với đội ngũ nhân sự trực tiếp điều khiển máy móc:

• Độ tuổi và sức khỏe: Người vận hành phải đủ độ tuổi lao động theo quy định của pháp luật, có giấy chứng nhận đủ sức khỏe để điều khiển loại máy tương ứng do cơ quan y tế có thẩm quyền cấp.
• Trình độ chuyên môn: Phải được đào tạo chính quy, có bằng nghề, chứng chỉ vận hành máy xây dựng phù hợp với chủng loại máy được giao quản lý.
• Huấn luyện an toàn lao động: Người vận hành bắt buộc phải tham gia các khóa huấn luyện về an toàn, vệ sinh lao động và được cấp thẻ an toàn lao động theo quy định hiện hành.
• Trách nhiệm và kỷ luật: Phải nắm vững quy trình vận hành an toàn của máy, hiểu rõ các sự cố thường gặp và cách xử lý tình huống khẩn cấp; sử dụng đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân được cấp phát.

Yêu cầu về tình trạng kỹ thuật và kiểm định an toàn của máy

Máy xây dựng trước và trong quá trình đưa vào sử dụng phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật sau:

• Kiểm định kỹ thuật an toàn: Đối với các loại máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động (như cần trục, thiết bị nâng, máy nén khí...), bắt buộc phải được kiểm định kỹ thuật an toàn định kỳ bởi tổ chức kiểm định được cấp phép và còn hiệu lực kiểm định.
• Hồ sơ kỹ thuật: Mỗi máy xây dựng phải có đầy đủ hồ sơ lý lịch máy, nhật ký vận hành, tài liệu hướng dẫn sử dụng, bảo dưỡng của nhà sản xuất và sổ theo dõi sửa chữa định kỳ.
• Tình trạng hoạt động: Các cơ cấu điều khiển, hệ thống phanh, cơ cấu bảo hiểm, hệ thống tín hiệu âm thanh, ánh sáng và các thiết bị an toàn khác phải luôn trong tình trạng hoạt động tốt, không bị hư hỏng hay mất tác dụng.

Quy định an toàn trong vận hành và sử dụng máy

Quá trình vận hành máy trên công trường phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn chung:

• Chuẩn bị mặt bằng: Khu vực máy làm việc phải được khảo sát địa chất, san phẳng, đảm bảo khoảng cách an toàn với các công trình lân cận, đường dây tải điện và hố móng sâu.
• Vận hành thiết bị: Chỉ được phép khởi động và vận hành máy khi đã kiểm tra toàn bộ các bộ phận và xác nhận không có người hoặc chướng ngại vật trong vùng nguy hiểm của máy.
• Nghiêm cấm các hành vi: Không vận hành máy vượt quá tải trọng hoặc công suất thiết kế; không rời khỏi vị trí điều khiển khi máy vẫn đang hoạt động; không tiến hành sửa chữa, tra dầu mỡ khi các bộ phận của máy còn đang chuyển động.
• Phối hợp đồng bộ: Khi có nhiều máy cùng làm việc trên một mặt bằng, phải có biện pháp phân luồng, điều phối và hệ thống tín hiệu chỉ huy thống nhất để tránh va chạm.

Công tác bảo dưỡng, sửa chữa và bảo quản máy xây dựng

Việc duy trì tình trạng kỹ thuật tốt của máy thông qua bảo dưỡng định kỳ là yêu cầu bắt buộc:

• Bảo dưỡng định kỳ: Phải thực hiện đầy đủ các cấp bảo dưỡng (bảo dưỡng hàng ngày, bảo dưỡng định kỳ theo giờ hoạt động) theo đúng chỉ dẫn của nhà chế tạo.
• An toàn khi sửa chữa: Khi tiến hành sửa chữa, hiệu chỉnh máy trên công trường, phải tắt động cơ, ngắt nguồn điện, xả áp suất trong hệ thống thủy lực/khí nén và treo biển cảnh báo nguy hiểm tại vị trí điều khiển.
• Bảo quản và lưu kho: Máy xây dựng khi tạm ngừng hoạt động hoặc lưu kho phải được vệ sinh sạch sẽ, bôi trơn chống gỉ, che chắn bảo vệ khỏi tác động của thời tiết và đặt tại những vị trí khô ráo, an toàn.