Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 37152:2018 về Hạ tầng thông minh cho cộng đồng - Khuôn khổ chung về phát triển và vận hành được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, cung cấp các hướng dẫn kỹ thuật và khung quản lý toàn diện nhằm tối ưu hóa việc quy hoạch, thiết kế, xây dựng và vận hành các hệ thống hạ tầng kỹ thuật thông minh tại Việt Nam.

Tiêu chuẩn này được xây dựng hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 37152:2016, hướng tới việc thiết lập một ngôn ngữ chung và các nguyên tắc thống nhất cho các bên liên quan trong việc phát triển đô thị thông minh.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

TCVN 37152:2018 áp dụng rộng rãi cho các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà phát triển đô thị, các đơn vị cung cấp dịch vụ hạ tầng và các tổ chức công nghệ. Phạm vi điều chỉnh của tiêu chuẩn bao gồm các loại hình hạ tầng cốt lõi của cộng đồng như:

• Hệ thống cung cấp và quản lý năng lượng thông minh (lưới điện thông minh, năng lượng tái tạo).
• Hệ thống quản lý nguồn nước và xử lý nước thải thông minh.
• Hệ thống giao thông vận tải và logistics thông minh.
• Hệ thống quản lý chất thải và bảo vệ môi trường.
• Hạ tầng công nghệ thông tin, truyền thông và viễn thông (ICT) làm nền tảng kết nối.

Các nguyên tắc cốt lõi trong phát triển hạ tầng thông minh

Tiêu chuẩn nhấn mạnh các nguyên tắc chủ đạo nhằm đảm bảo tính bền vững và hiệu quả lâu dài của hệ thống hạ tầng:

• Tính tương tác và tích hợp: Các hệ thống hạ tầng đơn lẻ phải có khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu và phối hợp hoạt động với nhau thông qua các giao thức chuẩn hóa.
• Tính thích ứng và linh hoạt: Hạ tầng phải có khả năng nâng cấp, mở rộng và thích ứng với sự thay đổi của công nghệ cũng như nhu cầu phát triển của cộng đồng trong tương lai.
• Lấy người dân làm trung tâm: Mọi giải pháp công nghệ và quản lý đều phải hướng tới việc nâng cao chất lượng cuộc sống, sự tiện nghi và an toàn cho cư dân.
• Tối ưu hóa tài nguyên: Giảm thiểu tiêu hao năng lượng, hạn chế phát thải và tận dụng tối đa các nguồn lực sẵn có thông qua quản lý thông minh.

Khuôn khổ phát triển hạ tầng thông minh cho cộng đồng

Tiêu chuẩn thiết lập một quy trình khép kín gồm các giai đoạn then chốt từ chuẩn bị đến thực thi:

• Giai đoạn xác định nhu cầu và lập kế hoạch: Đánh giá toàn diện hiện trạng hạ tầng hiện hữu, xác định các thách thức của cộng đồng và thiết lập các mục tiêu thông minh cụ thể phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương.
• Giai đoạn thiết kế và tích hợp hệ thống: Xây dựng kiến trúc tổng thể cho hạ tầng thông minh, lựa chọn các giải pháp công nghệ tương thích và thiết lập các tiêu chuẩn kết nối dữ liệu giữa các phân hệ.
• Giai đoạn triển khai và xây dựng: Thực hiện lắp đặt thiết bị, triển khai phần mềm quản lý, tiến hành thử nghiệm liên thông và đánh giá độ an toàn, bảo mật của toàn hệ thống trước khi đưa vào vận hành chính thức.

Khuôn khổ vận hành và bảo trì hạ tầng thông minh

Để đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định và liên tục, tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu cụ thể đối với công tác vận hành:

• Giám sát và quản lý thời gian thực: Sử dụng các cảm biến và hệ thống IoT để thu thập dữ liệu liên tục, giúp phát hiện sớm các sự cố kỹ thuật, rò rỉ hoặc quá tải hệ thống để xử lý kịp thời.
• Bảo trì dự báo và phòng ngừa: Áp dụng phân tích dữ liệu lớn để dự đoán tuổi thọ thiết bị và lên kế hoạch bảo dưỡng định kỳ, giảm thiểu thời gian gián đoạn dịch vụ.
• Quản lý rủi ro và an ninh thông tin: Thiết lập các biện pháp bảo mật nghiêm ngặt để bảo vệ hệ thống hạ tầng trọng yếu trước các cuộc tấn công mạng và rò rỉ thông tin cá nhân của cư dân.

Vai trò và trách nhiệm của các bên liên quan

Sự thành công của việc áp dụng TCVN 37152:2018 đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chủ thể:

• Cơ quan quản lý nhà nước: Đóng vai trò định hướng, ban hành các cơ chế chính sách khuyến khích đầu tư và giám sát việc tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật.
• Chủ đầu tư và nhà thầu: Chịu trách nhiệm thiết kế, thi công đúng tiêu chuẩn, đảm bảo chất lượng công trình và tính tương thích của công nghệ.
• Đơn vị vận hành dịch vụ: Duy trì hoạt động ổn định của hạ tầng, tiếp nhận và xử lý phản hồi từ người dân để liên tục cải tiến chất lượng dịch vụ.
• Cộng đồng và cư dân: Tham gia giám sát, đóng góp ý kiến xây dựng và sử dụng các tiện ích thông minh một cách văn minh, hiệu quả.

Hiệu lực và hướng dẫn áp dụng

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 37152:2018 có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Việc áp dụng tiêu chuẩn này là tự nguyện nhưng được khuyến khích mạnh mẽ đối với tất cả các dự án phát triển đô thị mới và cải tạo đô thị hiện hữu tại Việt Nam, nhằm hướng tới mục tiêu xây dựng các đô thị thông minh, bền vững và đáng sống.