Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 2543:1986 quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với vòng chặn phẳng đàn hồi và rãnh lắp vòng. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng áp dụng trong ngành chế tạo máy và cơ khí chính xác, giúp đảm bảo tính đồng bộ, độ bền và khả năng lắp lẫn của các chi tiết liên kết trục và lỗ.

Tiêu chuẩn này áp dụng cho các loại vòng chặn phẳng đàn hồi được lắp trên trục (vòng chặn ngoài) và lắp trong lỗ (vòng chặn trong), cùng với các rãnh tương ứng để lắp các vòng chặn này. Các điều khoản đầu của tiêu chuẩn định hình các nguyên tắc cơ bản bao gồm:

• Phạm vi điều chỉnh: Quy định chi tiết về kích thước, dung sai, yêu cầu kỹ thuật và phương pháp kiểm tra đối với vòng chặn phẳng đàn hồi.
• Đối tượng áp dụng: Các cơ sở thiết kế, chế tạo và nghiệm thu các sản phẩm cơ khí có sử dụng vòng chặn đàn hồi.
• Sự tương thích: Đảm bảo kích thước của rãnh lắp vòng phải hoàn toàn tương thích với kích thước của vòng chặn để tránh hiện tượng rơ lỏng hoặc ứng suất quá tải khi vận hành.

Để đảm bảo tính đàn hồi và khả năng chịu lực cao, tiêu chuẩn đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt về vật liệu chế tạo và quy trình xử lý nhiệt:

• Vật liệu chế tạo: Vòng chặn phải được chế tạo từ thép lò xo có chất lượng cao (ví dụ như thép mác 65G, 60C2 hoặc các mác thép tương đương) có khả năng đàn hồi tốt sau khi nhiệt luyện.
• Độ cứng chi tiết: Sau khi nhiệt luyện, vòng chặn phải đạt độ cứng tiêu chuẩn trong khoảng từ 40 HRC đến 50 HRC (hoặc theo chỉ định cụ thể cho từng nhóm kích thước) để vừa đảm bảo độ cứng chống mài mòn, vừa giữ được độ dẻo dai cần thiết, tránh bị giòn gãy khi lắp đặt.
• Trạng thái bề mặt: Bề mặt của vòng chặn phải nhẵn mịn, không được có vết nứt, vết xước sâu, rỉ sét hoặc các khuyết tật kim loại khác. Các cạnh sắc phải được bo tròn hoặc vát mép để tránh tập trung ứng suất và gây xước bề mặt trục hoặc lỗ khi lắp ráp.
• Lớp phủ bảo vệ: Vòng chặn thường được xử lý bề mặt bằng phương pháp nhuộm đen, phốt phát hóa hoặc mạ bảo vệ để chống ăn mòn trong quá trình lưu kho và sử dụng.

Độ chính xác về kích thước hình học là yếu tố quyết định đến hiệu quả làm việc của mối ghép vòng chặn:

• Dung sai kích thước: Kích thước đường kính trong, đường kính ngoài và chiều dày của vòng chặn phải tuân thủ nghiêm ngặt các sai lệch giới hạn được quy định trong bảng kích thước tiêu chuẩn.
• Độ không phẳng và độ không tròn: Tiêu chuẩn giới hạn nghiêm ngặt độ không phẳng (độ vênh) của vòng chặn để đảm bảo vòng tiếp xúc đều trên toàn bộ bề mặt rãnh.
• Yêu cầu đối với rãnh lắp: Rãnh trên trục hoặc trong lỗ phải được gia công chính xác về chiều sâu, chiều rộng và bán kính góc lượn ở đáy rãnh. Bất kỳ sai lệch nào vượt quá dung sai cho phép của rãnh đều có thể làm giảm khả năng chịu lực dọc trục của hệ thống.

Để sản phẩm được lưu hành và đưa vào sử dụng, tiêu chuẩn quy định quy trình kiểm tra chất lượng chặt chẽ:

• Kiểm tra ngoại quan: Thực hiện bằng mắt thường hoặc kính lúp để phát hiện các khuyết tật bề mặt, vết nứt hoặc ba-via.
• Kiểm tra kích thước: Sử dụng các dụng cụ đo chuyên dụng như panme, thước cặp hoặc dưỡng đo để xác định các thông số hình học và dung sai.
• Thử nghiệm độ đàn hồi: Vòng chặn được thử nghiệm bằng cách ép hoặc nong đến một giới hạn nhất định, sau khi thả ra không được có biến dạng dư vượt quá mức cho phép.
• Kiểm tra độ cứng: Tiến hành đo độ cứng Rockwell (HRC) tại các điểm quy định trên thân vòng chặn để xác định chất lượng quá trình nhiệt luyện.