Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13870:2023 (hoàn toàn tương đương với ISO/TR 13121:2011) về Công nghệ nano - Đánh giá rủi ro vật liệu nano cung cấp các hướng dẫn mang tính hệ thống nhằm nhận diện, đánh giá và quản lý các rủi ro liên quan đến vật liệu nano trong suốt vòng đời của chúng. Tiêu chuẩn này hướng tới việc thiết lập một quy trình chuẩn hóa giúp các tổ chức, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu chủ động kiểm soát các mối nguy hại tiềm ẩn đối với sức khỏe con người và môi trường.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này áp dụng cho các nhà phát triển, nhà sản xuất, nhà cung cấp và người sử dụng cuối cùng của vật liệu nano. Nội dung hướng dẫn tập trung vào việc thu thập thông tin, đánh giá đặc tính lý - hóa, xác định các mối nguy hiểm vốn có và đánh giá mức độ phơi nhiễm trong toàn bộ vòng đời của vật liệu nano.

Quy trình thu thập và xác thực thông tin về vật liệu nano

Việc xây dựng hồ sơ đánh giá rủi ro đòi hỏi một nguồn dữ liệu đầy đủ và chính xác. Tiêu chuẩn quy định cụ thể về nguồn thông tin và cách thức xử lý như sau:

• Nguồn cung cấp thông tin: Phần lớn các thông tin cần thiết cho quá trình đánh giá rủi ro thuộc quyền sở hữu của nhà phát triển, nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp vật liệu nano, hoặc đã được công bố sẵn trong các tài liệu khoa học chuyên ngành. Người sử dụng cuối cùng có thể chủ động tiếp cận và yêu cầu các thông tin liên quan từ nhà cung cấp hoặc nhà phát triển trực tiếp của họ.
• Yêu cầu về tính chính xác: Tất cả các thông tin thu thập được phải được xem xét, kiểm tra kỹ lưỡng về tính chính xác và độ đầy đủ. Trong trường hợp cần thiết, tổ chức thực hiện đánh giá phải tham vấn ý kiến từ các chuyên gia có chuyên môn sâu trong lĩnh vực công nghệ nano để đảm bảo độ tin cậy của dữ liệu.
• Xử lý dữ liệu thiếu hụt: Quy trình đưa ra các bước xử lý cụ thể khi bộ dữ liệu không có đầy đủ các thông tin mong muốn, đảm bảo việc đánh giá không bị gián đoạn và vẫn đạt được độ tin cậy cần thiết.

Đặc trưng tính chất vật lý, hóa học và đánh giá mối nguy hại

Một trong những nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn là việc mô tả chi tiết các đặc tính lý - hóa và các mối nguy vốn có của vật liệu nano:

• Mô tả đặc tính lý - hóa: Quy trình yêu cầu xác định và đặc trưng hóa các tính chất vật lý và hóa học của vật liệu nano. Đặc biệt, phải theo dõi và ghi nhận những thay đổi về đặc tính của vật liệu trong suốt vòng đời được xác định ở bước đầu tiên của quy trình.
• Vai trò của việc đặc trưng hóa: Việc hiểu rõ các đặc tính lý - hóa là cơ sở quan trọng để vận hành và quản lý an toàn vật liệu nano. Điều này giúp dự đoán chính xác hành vi tương tác của vật liệu với môi trường xung quanh, đồng thời đánh giá số phận và hành vi cuối cùng của chúng khi phát tán ra môi trường tự nhiên.
• Xác định chính xác vật liệu: Việc xác định chính xác và đầy đủ các vật liệu nano đã được sản xuất (theo quy định tại Điều 5 của tiêu chuẩn) là yếu tố quyết định, đảm bảo tính chính xác cho toàn bộ hồ sơ đánh giá rủi ro.

Đánh giá phơi nhiễm và quản lý vòng đời vật liệu nano

Tiêu chuẩn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá mức độ phơi nhiễm gắn liền với từng giai đoạn trong vòng đời của vật liệu nano:

• Đánh giá phơi nhiễm: Xác định các con đường phơi nhiễm tiềm ẩn đối với con người và môi trường trong quá trình sản xuất, vận chuyển, sử dụng và thải bỏ vật liệu nano.
• Phân tích tỷ lệ sản xuất: Xem xét các yếu tố liên quan đến phần trăm sản xuất và quy mô công nghiệp để ước tính lưu lượng vật liệu nano phát tán vào môi trường.
• Tham chiếu quốc tế: Tiêu chuẩn có sự liên kết và tham chiếu đến các chương trình nghiên cứu độc chất học uy tín trên thế giới, tiêu biểu như Chương trình Độc chất học Quốc gia Hoa Kỳ, nhằm cập nhật các phương pháp đánh giá tiên tiến nhất.

Hiệu lực và hướng dẫn thực hiện

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13870:2023 (ISO/TR 13121:2011) đóng vai trò là công cụ kỹ thuật hỗ trợ đắc lực cho các cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong việc kiểm soát an toàn công nghệ cao. Việc áp dụng nghiêm túc tiêu chuẩn này giúp giảm thiểu tối đa các rủi ro công nghệ mới, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp nano tại Việt Nam.