Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13766:2023 về Chất thải rắn - Bãi chôn lấp hợp vệ sinh - Yêu cầu thiết kế đưa ra các quy định kỹ thuật cốt lõi nhằm định hướng, hướng dẫn và bắt buộc áp dụng trong hoạt động khảo sát, thiết kế xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp các bãi chôn lấp chất thải rắn hợp vệ sinh trên phạm vi cả nước.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật về thiết kế đối với bãi chôn lấp hợp vệ sinh dùng để xử lý chất thải rắn sinh hoạt và chất thải rắn công nghiệp thông thường bằng phương pháp chôn lấp. Đối với các bãi chôn lấp chất thải nguy hại, tiêu chuẩn này có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo, tuy nhiên quá trình thiết kế phải bổ sung các yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt khác theo quy định của pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Đối tượng áp dụng tiêu chuẩn bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và xây dựng, các tổ chức tư vấn thiết kế, chủ đầu tư dự án và các đơn vị quản lý vận hành bãi chôn lấp chất thải rắn.

Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Tiêu chuẩn TCVN 13766:2023 áp dụng hệ thống các tài liệu viện dẫn đồng bộ từ các tiêu chuẩn quốc gia và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành. Các tài liệu này bao gồm quy chuẩn về quy hoạch xây dựng, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về các công trình hạ tầng kỹ thuật, các tiêu chuẩn về chất lượng môi trường đất, nước dưới đất, nước mặt, không khí xung quanh, cũng như các quy định về an toàn lao động và phòng cháy chữa cháy.

Thuật ngữ và định nghĩa quan trọng (Điều 3)

Để đảm bảo tính thống nhất trong việc hiểu và áp dụng, tiêu chuẩn định nghĩa rõ ràng các khái niệm chuyên ngành cơ bản:

• Bãi chôn lấp hợp vệ sinh: Là khu vực được quy hoạch, thiết kế, xây dựng và vận hành theo đúng quy trình kỹ thuật nhằm tiếp nhận, chôn lấp chất thải rắn và kiểm soát tối đa các tác động tiêu cực đến môi trường đất, nước, không khí và sức khỏe cộng đồng xung quanh.
• Nước rỉ rác (Leachate): Là chất lỏng sinh ra do sự phân hủy sinh học của chất thải rắn hoặc do nước mưa, nước mặt thấm qua khối chất thải trong bãi chôn lấp, chứa hàm lượng chất ô nhiễm rất cao.
• Khí bãi chôn lấp (Landfill gas): Hỗn hợp khí phát sinh từ quá trình phân hủy sinh học kỵ khí các chất hữu cơ trong bãi chôn lấp, thành phần chủ yếu gồm khí metan (CH4) và cacbon đioxit (CO2).
• Lớp lót chống thấm (Liner): Hệ thống các lớp vật liệu tự nhiên (như đất sét đầm nén) hoặc vật liệu nhân tạo (như màng chống thấm HDPE) được bố trí tại đáy và thành bãi chôn lấp nhằm ngăn chặn triệt để nước rỉ rác thấm vào lòng đất và nguồn nước ngầm.
• Lớp phủ bề mặt (Cover): Các lớp đất hoặc vật liệu tổng hợp được sử dụng để phủ lên bề mặt chất thải hàng ngày (lớp phủ trung gian) hoặc khi đóng bãi chôn lấp (lớp phủ cuối cùng) nhằm giảm thiểu mùi hôi, ngăn chặn côn trùng, động vật gặm nhấm và hạn chế nước mưa thấm vào bãi.

Yêu cầu chung về thiết kế bãi chôn lấp (Điều 4)

Thiết kế bãi chôn lấp hợp vệ sinh phải tuân thủ các nguyên tắc nền tảng về quy hoạch, kỹ thuật và bảo vệ môi trường:

• Sự phù hợp quy hoạch và vị trí địa lý: Vị trí xây dựng bãi chôn lấp phải nằm trong quy hoạch xây dựng vùng, quy hoạch đô thị hoặc quy hoạch xử lý chất thải rắn đã được phê duyệt. Khoảng cách an toàn môi trường từ ranh giới bãi chôn lấp đến các khu dân cư, công trình công cộng, nguồn nước sinh hoạt phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch xây dựng.
• Đánh giá điều kiện địa chất và thủy văn: Thiết kế phải dựa trên kết quả khảo sát địa chất công trình, địa chất thủy văn chi tiết. Khu vực thiết kế phải có nền đất ổn định, không nằm trong vùng có nguy cơ sạt lở, sụt lún hoặc lũ quét. Mực nước dưới đất cao nhất tại khu vực phải cách đáy bãi chôn lấp một khoảng cách an toàn tối thiểu theo quy định để ngăn ngừa ô nhiễm chéo.
• Xác định quy mô và thời hạn vận hành: Thiết kế phải tính toán chính xác công suất tiếp nhận chất thải hàng ngày và tổng dung tích chôn lấp dựa trên dự báo lượng chất thải phát sinh trong suốt vòng đời dự án. Thời gian hoạt động tối thiểu của bãi chôn lấp quy mô lớn phải đạt từ 10 đến 15 năm để đảm bảo hiệu quả kinh tế - kỹ thuật.
• Tích hợp các giải pháp bảo vệ môi trường: Bản vẽ thiết kế phải thể hiện đầy đủ, đồng bộ các hạng mục công trình bảo vệ môi trường bao gồm: hệ thống thu gom và xử lý nước rỉ rác đạt quy chuẩn kỹ thuật trước khi xả thải; hệ thống thu gom, tiêu thoát hoặc thu hồi tái sử dụng khí bãi chôn lấp; hệ thống thu gom và tiêu thoát nước mưa độc lập với nước rỉ rác; hệ thống quan trắc môi trường đất, nước ngầm và không khí định kỳ.
• An toàn lao động và phòng chống sự cố: Thiết kế phải bố trí các giải pháp phòng chống cháy nổ (đặc biệt là kiểm soát khí metan dễ cháy), giải pháp chống sạt lở bờ bao bãi chôn lấp, hệ thống đê bao ngăn lũ ngoại vi và các biện pháp ứng phó khẩn cấp khi xảy ra sự cố rò rỉ nước rỉ rác hoặc sụt lún công trình.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13766:2023 có hiệu lực thi hành kể từ ngày được cơ quan có thẩm quyền công bố áp dụng. Các dự án đầu tư xây dựng mới, cải tạo hoặc mở rộng bãi chôn lấp chất thải rắn hợp vệ sinh đang trong giai đoạn lập báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc thiết kế cơ sở từ thời điểm tiêu chuẩn có hiệu lực phải tuân thủ các quy định kỹ thuật được nêu trong văn bản này.