Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12636-12:2021 về Quan trắc khí tượng thủy văn - Phần 12: Quan trắc ra đa thời tiết do Bộ Tài nguyên và Môi trường biên soạn, Tổng cục Khí tượng Thủy văn đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật, quy trình vận hành và phương pháp quan trắc ra đa thời tiết nhằm bảo đảm tính chính xác, thống nhất của dữ liệu phục vụ công tác dự báo, cảnh báo thiên tai khí tượng thủy văn.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến hoạt động quản lý, vận hành, khai thác và thực hiện quan trắc tại các trạm ra đa thời tiết thuộc mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia. Các trạm ra đa thời tiết chuyên dùng ngoài mạng lưới quốc gia được khuyến khích áp dụng các quy định tại tiêu chuẩn này để chuẩn hóa dữ liệu.

Quy định chung và các điều khoản cốt lõi (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Xác định các tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc trong việc thiết lập, vận hành và thực hiện quan trắc đối với hệ thống ra đa thời tiết trên phạm vi toàn quốc.
• Đảm bảo việc thu thập dữ liệu phản hồi vô tuyến từ các hiện tượng thời tiết nguy hiểm được diễn ra liên tục, chính xác và đồng bộ.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Các tài liệu viện dẫn trong tiêu chuẩn này là nền tảng kỹ thuật để thực hiện quy trình quan trắc. Trong trường hợp các tài liệu viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc được thay thế bằng văn bản mới, người thực hiện phải áp dụng theo phiên bản mới nhất hiện hành.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Tiêu chuẩn đưa ra hệ thống thuật ngữ chuyên ngành chuẩn hóa để thống nhất cách hiểu và áp dụng trong toàn ngành khí tượng thủy văn, bao gồm:

• Ra đa thời tiết (Weather Radar): Hệ thống thiết bị vô tuyến điện tử phát sóng điện từ vào khí quyển và thu nhận tín hiệu phản xạ từ các mục tiêu khí tượng (như mây, mưa, mưa đá) để xác định vị trí, cường độ và đặc tính chuyển động của chúng.
• Độ phản hồi vô tuyến (Reflectivity - Z): Đại lượng đo lường năng lượng sóng điện từ phản xạ ngược lại từ các hạt nước hoặc băng trong một đơn vị thể tích khí quyển, là cơ sở để ước lượng cường độ mưa.
• Vận tốc xuyên tâm (Radial Velocity - V): Thành phần vận tốc chuyển động của mục tiêu khí tượng hướng về phía ra đa hoặc đi ra xa ra đa dọc theo trục chùm tia quét.
• Bề rộng phổ (Spectrum Width - W): Đại lượng đo lường sự phân tán của vận tốc xuyên tâm trong thể tích phân tích, phản ánh mức độ hỗn loạn của dòng không khí.
• Ra đa phân cực kép (Dual-polarization Radar): Công nghệ ra đa phát và thu đồng thời cả sóng phân cực ngang và phân cực dọc, cho phép nhận biết hình dạng, kích thước và phân loại chính xác các loại hạt nước ngưng kết trong khí quyển.

4. Yêu cầu kỹ thuật chung đối với quan trắc ra đa thời tiết (Điều 4)

• Yêu cầu về vị trí lắp đặt trạm: Trạm ra đa thời tiết phải được đặt tại các vị trí cao, thông thoáng, không bị che khuất bởi địa hình tự nhiên hoặc các công trình nhân tạo xung quanh. Góc che khuất tại các hướng quét trọng yếu phải nằm trong giới hạn cho phép để không làm ảnh hưởng đến chất lượng thu nhận tín hiệu.
• Chế độ và tần suất quan trắc: Trạm ra đa thời tiết phải hoạt động liên tục 24/24 giờ trong ngày. Tần suất thực hiện các chu trình quét cơ bản không được thưa hơn 10 phút một lần đối với điều kiện thời tiết bình thường. Khi xuất hiện thời tiết nguy hiểm như bão, áp thấp nhiệt đới, dông, lốc, tần suất quét phải được tăng cường theo yêu cầu của cơ quan dự báo cấp trên.
• Yêu cầu về thiết bị và hiệu chuẩn: Toàn bộ hệ thống anten, máy phát, máy thu và bộ xử lý tín hiệu phải được kiểm định, hiệu chuẩn định kỳ theo quy định của pháp luật về đo lường. Việc hiệu chuẩn phải bảo đảm các thông số kỹ thuật như công suất phát, độ nhạy máy thu và sai số định vị góc ngẩng, góc phương vị luôn nằm trong phạm vi sai số cho phép.
• Truyền và lưu trữ dữ liệu: Số liệu quan trắc thô (raw data) và các sản phẩm ra đa chuyên dụng sau xử lý phải được truyền về trung tâm dữ liệu khí tượng thủy văn quốc gia theo thời gian thực. Hệ thống truyền tin phải bảo đảm tính liên tục, an toàn thông tin và có phương án dự phòng khi xảy ra sự cố đường truyền.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12636-12:2021 có hiệu lực thi hành kể từ ngày công bố. Các đơn vị trực thuộc mạng lưới khí tượng thủy văn quốc gia có trách nhiệm tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kỹ thuật được quy định trong tiêu chuẩn này nhằm nâng cao chất lượng số liệu đầu vào cho công tác dự báo thời tiết và cảnh báo thiên tai.