Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12625:2019 quy định phương pháp xác định hàm lượng các aflatoxin B1, B2, G1, G2, aflatoxin tổng số và ochratoxin A trong nhân sâm và gừng bằng phương pháp sắc ký lỏng có làm sạch bằng cột ái lực miễn nhiễm. Đây là tiêu chuẩn kỹ thuật quan trọng giúp kiểm soát độc tố vi nấm trong các loại dược liệu và thực phẩm phổ biến, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và đáp ứng các tiêu chuẩn xuất nhập khẩu.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

• Đối tượng áp dụng: Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các sản phẩm nhân sâm và gừng (bao gồm cả dạng nguyên liệu và sản phẩm đã qua chế biến).
• Mục đích: Xác định chính xác hàm lượng các độc tố vi nấm nhóm aflatoxin (B1, B2, G1, G2, aflatoxin tổng số) và ochratoxin A (OTA) nhằm đánh giá chất lượng và mức độ an toàn của thực phẩm.

Nguyên lý của phương pháp phân tích

Phương pháp xác định dựa trên quy trình chiết xuất, làm sạch và định lượng hiện đại với các bước cụ thể sau:

• Chiết mẫu: Phần mẫu thử được chiết bằng hỗn hợp dung môi metanol và dung dịch natri bicacbonat 0,5 % trong nước với tỷ lệ thể tích là 700:300.
• Xử lý dịch chiết: Dịch chiết sau khi thu được sẽ được tiến hành ly tâm để tách bã, sau đó pha loãng bằng dung dịch đệm phosphat (nồng độ 0,1 M; pH 7,4) có chứa 1 % polysorbat 20.
• Làm sạch bằng cột ái lực miễn nhiễm: Dịch chiết đã pha loãng được lọc và cho đi qua cột ái lực miễn nhiễm (IAC) có chứa các kháng thể đặc hiệu đối với aflatoxin (AF) và ochratoxin A (OTA). Các độc tố mục tiêu sẽ bị giữ lại trên cột trong khi các tạp chất khác bị rửa trôi.
• Rửa giải: Sau khi làm sạch cột, các độc tố liên kết với kháng thể được rửa giải ra khỏi cột bằng dung môi metanol để thu hồi hoàn toàn lượng độc tố cần phân tích.
• Định lượng: Hàm lượng các độc tố trong dung dịch rửa giải được định lượng bằng hệ thống sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) kết hợp với detector huỳnh quang (FLD) để đạt độ nhạy và độ chính xác cao nhất.

Yêu cầu về thiết bị, dụng cụ và hóa chất

Để thực hiện phép thử theo tiêu chuẩn này, phòng thử nghiệm cần trang bị đầy đủ các thiết bị và hóa chất chuyên dụng:

• Thiết bị chính: Hệ thống sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) có detector huỳnh quang; cột ái lực miễn nhiễm đặc hiệu cho AF và OTA; máy ly tâm; máy lắc; thiết bị lọc chân không và các dụng cụ thủy tinh chuẩn phòng thí nghiệm.
• Hóa chất, dung môi: Metanol dùng cho sắc ký, natri bicacbonat, polysorbat 20, các muối pha dung dịch đệm phosphat và nước cất hai lần hoặc nước có độ tinh khiết tương đương.
• Chất chuẩn: Các chất chuẩn tinh khiết của aflatoxin B1, B2, G1, G2 và ochratoxin A để xây dựng đường chuẩn phục vụ quá trình tính toán kết quả.

Quy trình thực hiện chi tiết

• Chuẩn bị mẫu: Mẫu nhân sâm hoặc gừng được nghiền nhỏ, đồng nhất hóa để đảm bảo tính đại diện của mẫu thử.
• Tiến hành chiết và lọc: Cân một lượng mẫu xác định, thêm dung môi chiết, lắc đều và ly tâm để thu dịch trong.
• Làm sạch qua cột IAC: Nạp một thể tích dịch chiết chính xác lên cột ái lực miễn nhiễm với tốc độ dòng chảy được kiểm soát thích hợp. Rửa cột bằng nước hoặc dung dịch đệm phù hợp để loại bỏ tạp chất bám dính.
• Rửa giải và phân tích HPLC: Dùng metanol để hòa tan và giải phóng độc tố khỏi cột. Tiêm dung dịch thu được vào hệ thống HPLC để tiến hành phân tích theo các điều kiện sắc ký đã được tối ưu hóa.

Tính toán và biểu thị kết quả

Hàm lượng của từng loại aflatoxin (B1, B2, G1, G2), aflatoxin tổng số và ochratoxin A trong mẫu thử được tính toán dựa trên diện tích pic hoặc chiều cao pic thu được từ sắc ký đồ của mẫu so với đường chuẩn của các chất chuẩn tương ứng. Kết quả được biểu thị bằng microgam trên kilogam (µg/kg).

Hiệu lực thi hành

TCVN 12625:2019 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia về Phương pháp phân tích và lấy mẫu biên soạn, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này là căn cứ kỹ thuật chính thức áp dụng cho các phòng thử nghiệm được công nhận và các cơ quan kiểm tra chất lượng nhà nước tại Việt Nam.