Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12270:2018 về Nhà ươm, trồng cây - Các yêu cầu quy định các yêu cầu kỹ thuật cơ bản đối với việc thiết kế, xây dựng và vận hành các loại nhà ươm, nhà kính, nhà màng phục vụ cho mục đích gieo ươm và trồng cây trong sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động thiết kế, chế tạo, lắp đặt, nghiệm thu và quản lý vận hành các loại nhà ươm, nhà trồng cây tại Việt Nam. Tiêu chuẩn hướng tới việc thiết lập một khung kỹ thuật chuẩn hóa nhằm bảo đảm an toàn kết cấu, tối ưu hóa môi trường vi khí hậu cho cây trồng và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Phân loại nhà ươm, trồng cây

• Nhà kính (Greenhouse): Công trình có khung chịu lực vững chắc, phần mái và xung quanh được bao che bằng kính hoặc các tấm nhựa cứng truyền sáng, có khả năng kiểm soát tối ưu các yếu tố môi trường bên trong.
• Nhà màng (Plastic house): Công trình sử dụng màng chất dẻo mềm (phổ biến là màng PE) làm vật liệu bao che chính, kết hợp với hệ thống khung nhẹ để bảo vệ cây trồng khỏi tác động trực tiếp của thời tiết.
• Nhà lưới (Net house): Công trình sử dụng lưới dệt (lưới chắn côn trùng, lưới che nắng) làm vật liệu bao che chủ đạo, chủ yếu nhằm mục đích ngăn ngừa sâu bệnh và hạn chế một phần tác động của mưa, gió, nắng gắt.

Yêu cầu về kết cấu và độ bền chịu lực

• Khung nhà phải được tính toán thiết kế để chịu được các loại tải trọng tĩnh (trọng lượng bản thân của khung, vật liệu lợp) và tải trọng động (gió, mưa, bão, tải trọng treo của hệ thống cây trồng và thiết bị kỹ thuật).
• Vật liệu chế tạo khung (thường là thép mạ kẽm nhúng nóng, hợp kim nhôm hoặc vật liệu composite chịu lực) phải có khả năng chống ăn mòn hóa chất và chống gỉ sét cao trong môi trường có độ ẩm lớn và thường xuyên tiếp xúc với phân bón, thuốc bảo vệ thực vật.
• Hệ thống móng và neo giữ phải được thiết kế phù hợp với tính chất địa chất của khu vực xây dựng, bảo đảm công trình không bị lật, lún hoặc biến dạng dưới tác động của gió bão theo phân vùng khí hậu.

Yêu cầu về vật liệu bao che và lợp mái

• Vật liệu bao che phải có độ truyền sáng (ánh sáng hữu hiệu cho quang hợp - PAR) phù hợp với yêu cầu sinh trưởng của từng nhóm cây trồng cụ thể.
• Phải có khả năng chống tia cực tím (UV) để bảo vệ cây trồng bên trong và kéo dài tuổi thọ của chính vật liệu bao che dưới tác động của ánh nắng mặt trời.
• Độ bền cơ học của màng phủ hoặc tấm lợp phải bảo đảm không bị rách, nứt vỡ dưới tác động của mưa đá, gió lớn hoặc các va đập vật lý thông thường trong quá trình canh tác.

Yêu cầu về hệ thống kiểm soát môi trường vi khí hậu

• Hệ thống thông gió: Phải bố trí cửa thông gió tự nhiên (cửa mái, cửa biên) hoặc hệ thống thông gió cưỡng bức (quạt hút, quạt đối lưu) để điều hòa nhiệt độ, độ ẩm và nồng độ CO2 bên trong nhà ươm.
• Hệ thống tưới nước và dinh dưỡng: Phải được thiết kế khép kín, đồng bộ, bảo đảm cung cấp nước và chất dinh dưỡng đồng đều đến từng gốc cây, không gây ra hiện tượng rò rỉ hoặc ngập úng cục bộ.
• Hệ thống che nắng và chiếu sáng bổ sung: Cần trang bị lưới cắt nắng có tỷ lệ che bóng phù hợp và hệ thống đèn LED chuyên dụng để điều khiển chu kỳ quang hợp của cây trồng khi cần thiết.

Yêu cầu về an toàn vận hành và bảo vệ môi trường

• Hệ thống điện, tủ điều khiển và các thiết bị phụ trợ trong nhà ươm phải được thiết kế chống ẩm, chống nước xâm nhập và có thiết bị ngắt tự động (aptomat chống giật) để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người lao động.
• Hệ thống thoát nước xung quanh nhà ươm phải được xây dựng đồng bộ, bảo đảm tiêu thoát nước nhanh chóng khi có mưa lớn, tránh hiện tượng nước chảy tràn ngược vào trong nhà ươm.
• Quy trình thu gom, phân loại và xử lý các loại rác thải nông nghiệp (màng phủ hỏng, chai lọ thuốc bảo vệ thực vật, giá thể thải loại) phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường.

Hiệu lực và hướng dẫn áp dụng

TCVN 12270:2018 là tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia mang tính chất khuyến khích áp dụng. Tuy nhiên, tiêu chuẩn này được sử dụng làm căn cứ pháp lý và kỹ thuật quan trọng trong việc thẩm định, phê duyệt các dự án đầu tư nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, các chương trình khuyến nông và nghiệm thu công trình nhà kính, nhà màng sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước.