Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11135:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11135:2015 hoàn toàn tương đương với ISO 17919:2013, quy định các yêu cầu kỹ thuật và quy trình kiểm nghiệm vi sinh vật trong chuỗi thực phẩm. Tiêu chuẩn này tập trung vào phương pháp phát hiện các gen mã hóa độc tố thần kinh botulinum (botulinum neurotoxin - BoNT) các typ A, B, E và F. Đây là những độc tố cực độc do vi khuẩn Clostridium botulinum và một số loài Clostridium liên quan sinh ra, là tác nhân chính gây ra các vụ ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng ở người và động vật.

Tóm tắt nội dung Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định rõ giới hạn, đối tượng và mục đích áp dụng của tiêu chuẩn:

• Tiêu chuẩn quy định phương pháp phát hiện các vi khuẩn sinh độc tố thần kinh botulinum typ A, B, E và F bằng phản ứng chuỗi polymerase (PCR).
• Đối tượng áp dụng bao gồm các sản phẩm dành cho sự tiêu thụ của con người (thực phẩm), thức ăn chăn nuôi và các mẫu môi trường trong khu vực sản xuất, chế biến thực phẩm.
• Phương pháp này hỗ trợ đắc lực cho công tác giám sát an toàn thực phẩm, chẩn đoán nhanh sự hiện diện của tác nhân gây ngộ độc sinh học trong chuỗi cung ứng thực phẩm.

Tóm tắt nội dung Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác và đồng bộ, cần phối hợp sử dụng các tài liệu viện dẫn quan trọng sau:

• TCVN 6404 (ISO 7218) về Vi sinh vật trong thực phẩm và thức ăn chăn nuôi - Yêu cầu chung và hướng dẫn kiểm nghiệm vi sinh vật.
• Các tiêu chuẩn liên quan đến việc chuẩn bị mẫu thử, huyền phù ban đầu và các dung dịch pha loãng thập phân để kiểm nghiệm vi sinh vật.
• Các tài liệu hướng dẫn về an toàn sinh học phòng thí nghiệm khi làm việc với các tác nhân sinh học nguy hiểm nhóm Clostridium.

Tóm tắt nội dung Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa cốt lõi nhằm thống nhất cách hiểu và thực hành trong quá trình thử nghiệm:

• Độc tố thần kinh botulinum (BoNT): Nhóm độc tố protein cực mạnh do vi khuẩn Clostridium botulinum và một số chủng Clostridium butyricum, Clostridium baratii sinh ra, có khả năng gây liệt cơ nghiêm trọng.
• Typ độc tố (A, B, E, F): Các biến thể kháng nguyên khác nhau của độc tố thần kinh botulinum, được xác định dựa trên các đặc tính di truyền và phản ứng miễn dịch cụ thể.
• Phản ứng PCR phát hiện gen độc tố: Kỹ thuật khuếch đại gen đặc hiệu nhằm xác định sự hiện diện của các trình tự DNA mã hóa cho các typ độc tố thần kinh botulinum tương ứng trong mẫu thử.

Tóm tắt nội dung Điều 4: Nguyên tắc của phương pháp

Nguyên tắc chung của quy trình phát hiện độc tố thần kinh botulinum được quy định cụ thể qua các bước kỹ thuật:

• Chuẩn bị và tăng sinh mẫu: Mẫu thử được xử lý và tiến hành tăng sinh trong môi trường kỵ khí thích hợp để tạo điều kiện cho vi khuẩn Clostridium phát triển và nhân bản vật chất di truyền.
• Tách chiết DNA: Tiến hành tách chiết DNA từ dịch tăng sinh hoặc trực tiếp từ mẫu thực phẩm để làm khuôn cho phản ứng PCR, đảm bảo loại bỏ các chất ức chế phản ứng.
• Khuếch đại và phát hiện bằng PCR: Sử dụng các cặp mồi (primers) và đầu dò (probes) đặc hiệu cho các gen mã hóa độc tố typ A, B, E và F để thực hiện phản ứng PCR (hoặc Real-time PCR). Sự xuất hiện của các vạch sản phẩm PCR có kích thước mong muốn hoặc tín hiệu huỳnh quang vượt ngưỡng khẳng định sự hiện diện của gen độc tố trong mẫu.
• Đảm bảo an toàn sinh học: Do tính chất cực độc của botulinum, mọi thao tác thí nghiệm phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn sinh học cấp 2 hoặc cấp 3 tùy thuộc vào quy định quốc gia, tránh nguy cơ phơi nhiễm cho nhân viên phòng thí nghiệm và rò rỉ ra môi trường.