Thông tư 54/2015/TT-BLĐTBXH do Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội ban hành hướng dẫn chi tiết về việc xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi đối với người lao động làm công việc sản xuất có tính thời vụ và công việc gia công hàng theo đơn đặt hàng.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư này áp dụng đối với người lao động và người sử dụng lao động trong các hoạt động sản xuất, kinh doanh có tính chất đặc thù, cụ thể bao gồm:

• Người lao động: Là người làm việc theo chế độ hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng đến 36 tháng và hợp đồng lao động không xác định thời hạn thực hiện các công việc:
  • Sản xuất có tính thời vụ trong các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp đòi hỏi phải thu hoạch ngay hoặc chế biến ngay sau khi thu hoạch, không thể để lâu dài.
  • Gia công hàng hóa theo đơn đặt hàng, bị phụ thuộc hoàn toàn vào thời điểm chủ hàng yêu cầu, bao gồm các ngành dệt, may, da, giày và lắp ráp linh kiện điện tử.
• Người sử dụng lao động: Bao gồm các doanh nghiệp hoạt động theo Luật Doanh nghiệp và các hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã hoạt động theo Luật Hợp tác xã có sử dụng lao động theo chế độ hợp đồng lao động.

Quỹ thời giờ làm việc tiêu chuẩn trong năm

Quỹ thời giờ làm việc tiêu chuẩn trong năm của người lao động (ký hiệu là TQ) được xác định theo công thức cụ thể sau:

TQ = [TN - (Tt + Tp + TL)] x tn (giờ)

Trong đó, các thông số được quy định như sau:

• TN: Tổng số ngày trong năm theo dương lịch (365 ngày, hoặc 366 ngày đối với năm nhuận).
• Tt: Tổng số ngày nghỉ hằng tuần trong năm của người lao động được xác định theo quy định của Bộ luật Lao động.
• Tp: Số ngày nghỉ hằng năm của người lao động (12, 14 hoặc 16 ngày) và được cộng thêm theo thâm niên làm việc thực tế.
• TL: Số ngày nghỉ lễ, tết trong năm theo quy định pháp luật (10 ngày).
• tn: Số giờ làm việc bình thường trong một ngày. Thông thường là 8 giờ; riêng đối với người làm công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm theo danh mục do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành là 6 giờ.

Lập kế hoạch xác định số giờ làm việc tiêu chuẩn hằng ngày

Hằng năm, dựa trên quỹ thời giờ làm việc tiêu chuẩn (TQ), người sử dụng lao động phải lập kế hoạch cụ thể để xác định số giờ làm việc tiêu chuẩn hằng ngày cho người lao động theo các trường hợp:

• Ngày làm việc bình thường có số giờ làm việc tiêu chuẩn là 8 giờ (hoặc 6 giờ đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm).
• Ngày làm việc có số giờ làm việc tiêu chuẩn nhiều hơn bình thường: Tối đa không quá 12 giờ (hoặc không quá 9 giờ đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm).
• Ngày làm việc có số giờ làm việc tiêu chuẩn ngắn hơn bình thường: Từ 4 giờ đến dưới 8 giờ (hoặc từ 3 giờ đến dưới 6 giờ đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm).
• Cho người lao động nghỉ trọn ngày.

Nguyên tắc sử dụng quỹ thời giờ làm việc tiêu chuẩn

Việc quản lý và phân bổ quỹ thời giờ làm việc phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:

• Tổng số giờ làm việc tiêu chuẩn được lập kế hoạch trong năm (bao gồm cả thời giờ nghỉ ngơi được tính vào giờ làm việc) tuyệt đối không được vượt quá tổng quỹ thời giờ làm việc tiêu chuẩn trong năm (TQ).
• Đối với những ngày được lên kế hoạch làm việc ít hơn 8 giờ (hoặc ít hơn 6 giờ), người sử dụng lao động không phải trả lương ngừng việc cho người lao động đối với số giờ thiếu hụt này.
• Trường hợp ngày làm việc đã được lên kế hoạch nhưng thực tế người sử dụng lao động không bố trí được việc làm cho người lao động, thì phải trả lương ngừng việc theo quy định.
• Số giờ làm việc chênh lệch cao hơn mức bình thường đã được xác định rõ trong kế hoạch năm thì không bị tính là thời giờ làm thêm.
• Mọi trường hợp số giờ làm việc thực tế hằng ngày vượt quá số giờ làm việc tiêu chuẩn đã lập trong kế hoạch đều được tính là giờ làm thêm. Người sử dụng lao động phải cộng dồn vào tổng số giờ làm thêm trong năm, đồng thời phải trả tiền lương làm thêm giờ và thực hiện đầy đủ các chế độ liên quan theo quy định của Bộ luật Lao động.

Giới hạn giờ làm việc tiêu chuẩn hằng ngày và giờ làm thêm

Thông tư quy định giới hạn nghiêm ngặt về thời giờ làm việc và làm thêm nhằm bảo vệ sức khỏe người lao động:

• Giới hạn theo ngày: Tổng số giờ làm việc tiêu chuẩn và số giờ làm thêm trong một ngày không được quá 12 giờ; đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm không quá 9 giờ.
• Giới hạn theo tuần và tháng: Người sử dụng lao động được chủ động lựa chọn một trong hai phương thức giới hạn sau và phải ghi rõ trong kế hoạch năm:
  • Theo tuần: Tổng số giờ làm việc tiêu chuẩn và số giờ làm thêm trong một tuần không quá 64 giờ (đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm không quá 48 giờ).
  • Theo tháng: Tổng số giờ làm thêm trong một tháng không quá 32 giờ (đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm không quá 24 giờ). Nếu áp dụng phương thức này, tổng số giờ làm việc tiêu chuẩn trong tuần đồng thời không được quá 56 giờ (đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm không quá 42 giờ).
• Giới hạn theo năm: Tổng số giờ làm thêm của mỗi người lao động không được vượt quá 300 giờ trong một năm.

Quy định về thời giờ nghỉ ngơi

Chế độ nghỉ ngơi của người lao động được bảo đảm cụ thể như sau:

• Nghỉ hằng tuần: Người lao động phải được nghỉ ít nhất một ngày (24 giờ liên tục) mỗi tuần. Trong các tháng cao điểm thời vụ hoặc phải gấp rút hoàn thành đơn hàng xuất khẩu, nếu không thể bố trí nghỉ hằng tuần thì phải bảo đảm người lao động được nghỉ ít nhất 4 ngày trong tháng.
• Nghỉ trong giờ làm việc: Thực hiện theo quy định của Bộ luật Lao động. Đặc biệt, nếu người lao động làm việc từ 10 giờ trở lên trong ngày, người sử dụng lao động phải bố trí cho họ nghỉ thêm ít nhất 30 phút tính vào giờ làm việc (ngoài thời giờ nghỉ giữa ca bình thường).
• Nghỉ lễ, tết và nghỉ hằng năm: Doanh nghiệp có trách nhiệm bố trí cho người lao động được nghỉ hoặc nghỉ bù đầy đủ số ngày lễ, tết, nghỉ hằng năm và các ngày nghỉ hưởng lương khác theo đúng quy định pháp luật.

Trách nhiệm của các bên liên quan

Thông tư phân định rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động và cơ quan quản lý nhà nước:

• Trách nhiệm của người sử dụng lao động:
  • Hằng năm, chủ động lập và điều chỉnh kế hoạch thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi theo mẫu quy định sau khi đã tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở. (Miễn lập kế hoạch nếu số giờ làm việc tiêu chuẩn hằng ngày luôn cố định là 8 giờ hoặc 6 giờ).
  • Thông báo công khai kế hoạch hoặc kế hoạch điều chỉnh cho người lao động biết trước khi thực hiện ít nhất 30 ngày; thực hiện thỏa thuận rõ ràng khi tổ chức làm thêm giờ.
  • Thỏa thuận cụ thể với người lao động về phương thức trả lương (trả theo thời vụ hoặc phân bổ đều vào các tháng trong năm).
  • Báo cáo định kỳ hằng năm về tình hình thực hiện gửi Sở Lao động - Thương binh và Xã hội địa phương lồng ghép trong báo cáo an toàn, vệ sinh lao động.
• Trách nhiệm của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội:
  • Chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn nội dung Thông tư đến các doanh nghiệp trên địa bàn quản lý.
  • Thanh tra, kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc thực hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về thời giờ làm việc, nghỉ ngơi.
  • Tổng hợp, báo cáo định kỳ hằng năm gửi Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 54/2015/TT-BLĐTBXH có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10 tháng 02 năm 2016. Thông tư này thay thế hoàn toàn Thông tư số 33/2011/TT-BLĐTBXH ngày 18 tháng 11 năm 2011 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Các quy định khác liên quan đến làm việc ban đêm, làm thêm giờ trong trường hợp đặc biệt và nghỉ không hưởng lương không nêu tại Thông tư này sẽ thực hiện theo các quy định chung hiện hành của pháp luật lao động.