Thông tư 33/2011/TT-BLĐTBXH do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành hướng dẫn chi tiết về chế độ thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi đối với người lao động làm các công việc có tính thời vụ và gia công hàng xuất khẩu theo đơn đặt hàng. Đây là văn bản pháp lý quan trọng giúp các doanh nghiệp chủ động điều phối nguồn nhân lực phù hợp với đặc thù sản xuất kinh doanh theo mùa vụ hoặc theo tiến độ đơn hàng xuất khẩu, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người lao động về thời gian làm việc và nghỉ ngơi.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư này hướng dẫn việc xây dựng và tổ chức thực hiện chế độ thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi hằng năm đối với người lao động làm các công việc sau:

• Các công việc có tính thời vụ trong ngành sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp đòi hỏi phải thu hoạch ngay hoặc sau khi thu hoạch phải chế biến ngay, không thể để lâu dài được.
• Các công việc gia công hàng xuất khẩu theo đơn đặt hàng bị phụ thuộc vào thời điểm chủ hàng yêu cầu giao nhận sản phẩm.

Đối tượng áp dụng bao gồm người lao động làm việc theo chế độ hợp đồng lao động xác định thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng và hợp đồng lao động không xác định thời hạn tại các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, các hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã có sử dụng lao động theo hợp đồng lao động.

Quỹ thời giờ tiêu chuẩn làm việc trong năm

Doanh nghiệp phải tính toán quỹ thời giờ tiêu chuẩn làm việc trong năm của người lao động theo công thức cụ thể:

TQ = [TN - (Tt + TP + TL)] x tn

Trong đó các thông số được xác định như sau:

• TQ: Quỹ thời giờ tiêu chuẩn làm việc trong năm của người lao động.
• TN: Tổng số ngày trong năm theo dương lịch (365 ngày hoặc 366 ngày đối với năm nhuận).
• Tt: Tổng số ngày nghỉ hằng tuần trong năm của người lao động theo quy định pháp luật.
• Tp: Số ngày nghỉ hằng năm của người lao động (từ 12, 14 đến 16 ngày và được cộng thêm theo thâm niên làm việc thực tế).
• TL: Số ngày nghỉ lễ trong năm (9 ngày).
• tn: Số giờ làm việc bình thường trong một ngày (8 giờ đối với điều kiện bình thường; 6 giờ đối với người làm công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm).

Xác định số giờ tiêu chuẩn làm việc hằng ngày

Căn cứ vào quỹ thời giờ tiêu chuẩn làm việc trong năm (TQ), doanh nghiệp lập kế hoạch xác định số giờ tiêu chuẩn làm việc hằng ngày của người lao động theo các trường hợp cụ thể:

• Ngày làm việc bình thường: 8 giờ (hoặc 6 giờ đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm).
• Ngày làm việc nhiều hơn bình thường: Tối đa không quá 12 giờ (hoặc không quá 9 giờ đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm).
• Ngày làm việc ngắn hơn bình thường: Trên 4 giờ nhưng ít hơn 8 giờ (hoặc trên 3 giờ nhưng ít hơn 6 giờ đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm).
• Bố trí cho người lao động nghỉ trọn ngày.

Các nguyên tắc sử dụng quỹ thời giờ tiêu chuẩn và xử lý chênh lệch giờ làm việc

Việc thực hiện phân bổ giờ làm việc phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau để bảo vệ quyền lợi của người lao động và tính đúng chi phí cho doanh nghiệp:

• Tổng số giờ tiêu chuẩn làm việc được lập kế hoạch trong năm (bao gồm cả thời giờ nghỉ ngơi trong ngày được tính vào giờ làm việc) tuyệt đối không được vượt quá quỹ thời giờ tiêu chuẩn làm việc trong năm (TQ) đã xác định.
• Trường hợp doanh nghiệp lập kế hoạch cho người lao động làm việc ít hơn 8 giờ (hoặc ít hơn 6 giờ đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm) hoặc cho nghỉ trọn ngày theo đúng kế hoạch đã xây dựng từ trước thì doanh nghiệp không phải trả lương ngừng việc cho những giờ, ngày nghỉ đó.
• Nếu thực tế doanh nghiệp không bố trí được việc làm cho người lao động theo đúng số giờ tiêu chuẩn đã lập trong kế hoạch thì doanh nghiệp bắt buộc phải trả lương ngừng việc cho người lao động đối với số giờ hoặc số ngày thiếu hụt đó.
• Khi doanh nghiệp bố trí số giờ làm việc hằng ngày nhiều hơn 8 giờ (hoặc nhiều hơn 6 giờ đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm) theo đúng kế hoạch đã lập thì số giờ chênh lệch cao hơn đó không bị tính là thời giờ làm thêm.
• Nếu số giờ làm việc thực tế hằng ngày vượt quá số giờ tiêu chuẩn đã được lập trong kế hoạch thì phần vượt quá này bắt buộc phải tính là giờ làm thêm. Doanh nghiệp phải cộng dồn vào tổng số giờ làm thêm trong năm và thực hiện trả lương làm thêm giờ cùng các chế độ liên quan theo đúng quy định pháp luật.
• Giới hạn giờ làm việc: Tổng số giờ tiêu chuẩn và số giờ làm thêm trong một ngày không được quá 12 giờ (đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm là không quá 9 giờ). Tổng số giờ tiêu chuẩn và giờ làm thêm trong một tuần không được vượt quá 64 giờ (đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm là không quá 48 giờ).
• Tổng số giờ làm thêm trong một năm của mỗi người lao động phải thực hiện đúng theo giới hạn quy định của Bộ luật Lao động.

Chế độ thời giờ nghỉ ngơi của người lao động

Nhằm bảo đảm tái tạo sức lao động trong các giai đoạn cao điểm sản xuất, chế độ nghỉ ngơi được quy định cụ thể:

• Nghỉ hằng tuần: Người lao động phải được nghỉ ít nhất một ngày (24 giờ liên tục) mỗi tuần. Trong các tháng thời vụ hoặc khi phải gấp rút hoàn thành đơn hàng xuất khẩu, nếu không thể bố trí nghỉ hằng tuần thì doanh nghiệp phải bảo đảm người lao động được nghỉ ít nhất 4 ngày trong mỗi tháng.
• Nghỉ trong ca và làm việc kéo dài: Chế độ nghỉ trong ca, giữa ca và chuyển tiếp ca thực hiện theo Bộ luật Lao động. Đặc biệt, nếu người lao động làm việc từ 10 giờ trở lên trong một ngày, người sử dụng lao động phải bố trí cho họ nghỉ thêm ít nhất 30 phút tính vào giờ làm việc (ngoài thời giờ nghỉ giữa ca thông thường).
• Nghỉ lễ, tết và nghỉ hằng năm: Doanh nghiệp có trách nhiệm bố trí đầy đủ số ngày nghỉ lễ, tết, nghỉ hằng năm và các ngày nghỉ hưởng lương khác hoặc bố trí nghỉ bù đầy đủ cho người lao động theo đúng quy định pháp luật.

Trách nhiệm của doanh nghiệp sử dụng lao động

Doanh nghiệp có vai trò chủ đạo trong việc lập kế hoạch và thực thi chế độ làm việc, nghỉ ngơi đặc thù này:

• Hằng năm, dựa trên kế hoạch sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp chủ động lập và điều chỉnh kế hoạch thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi theo mẫu quy định tại Phụ lục kèm theo Thông tư. Khi lập hoặc điều chỉnh kế hoạch, doanh nghiệp bắt buộc phải lấy ý kiến của Ban Chấp hành công đoàn cơ sở hoặc Ban Chấp hành công đoàn lâm thời.
• Doanh nghiệp không phải lập kế hoạch này nếu chỉ áp dụng thời giờ làm việc bình thường cố định là 8 giờ/ngày (hoặc 6 giờ/ngày đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm).
• Phải công khai thông báo kế hoạch thời giờ làm việc, nghỉ ngơi trong phạm vi doanh nghiệp và đăng tải trên trang thông tin điện tử của doanh nghiệp ít nhất 30 ngày trước khi thực hiện. Đồng thời, phải thỏa thuận rõ ràng với người lao động khi tổ chức làm thêm giờ.
• Thỏa thuận cụ thể với người lao động về phương thức trả lương (trả theo thời vụ thực tế hoặc phân bổ trả đều vào các tháng trong năm) để bảo đảm ổn định đời sống cho người lao động.

Trách nhiệm của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội

Cơ quan quản lý nhà nước về lao động tại địa phương có trách nhiệm:

• Chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tuyên truyền, phổ biến nội dung hướng dẫn của Thông tư đến toàn bộ các doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn quản lý.
• Thực hiện công tác đôn đốc, giám sát, thanh tra và kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất việc thực hiện chế độ thời giờ làm việc, nghỉ ngơi tại các doanh nghiệp; kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật lao động, đặc biệt là các trường hợp tái phạm.
• Tổng hợp tình hình thực tế và báo cáo định kỳ hằng năm về Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội để theo dõi, quản lý.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 33/2011/TT-BLĐTBXH có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10 tháng 01 năm 2012. Văn bản này thay thế hoàn toàn cho Thông tư số 16/2003/TT-BLĐTBXH ngày 03 tháng 6 năm 2003 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội hướng dẫn về cùng nội dung. Trong quá trình triển khai thực hiện, nếu phát sinh vướng mắc, các cơ quan, doanh nghiệp cần kịp thời phản ánh về Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội để được nghiên cứu, hướng dẫn giải quyết.