Giới thiệu chung về Thông báo 401/TB-VPCP

Thông báo 401/TB-VPCP năm 2023 truyền đạt ý kiến kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà tại cuộc họp nghe báo cáo tổng kết, đánh giá và kết thúc thực hiện Quyết định số 990/QĐ-TTg. Quyết định này liên quan đến việc thí điểm cho hộ dân góp vốn cổ phần bằng quyền sử dụng đất nông nghiệp để hợp tác đầu tư thực hiện dự án phát triển cây cao su trên địa bàn tỉnh Sơn La. Đây là văn bản chỉ đạo quan trọng nhằm giải quyết dứt điểm các vướng mắc pháp lý và thực tiễn kéo dài, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và định hướng mô hình liên kết sản xuất nông nghiệp bền vững.

Đánh giá kết quả thực hiện thí điểm theo Quyết định 990/QĐ-TTg

Phó Thủ tướng ghi nhận nỗ lực của UBND tỉnh Sơn La, Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam và các bộ, ngành liên quan trong việc triển khai thí điểm mô hình. Kết quả đạt được bao gồm:

• Phát triển được diện tích cây cao su đáng kể trên địa bàn tỉnh Sơn La, góp phần phủ xanh đất trống đồi núi trọc và thay đổi cơ cấu cây trồng tại địa phương.
• Tạo việc làm và thu nhập ban đầu cho một bộ phận lao động địa phương, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số tại các vùng dự án.
• Hình thành mối liên kết bước đầu giữa doanh nghiệp và hộ nông dân trong việc khai thác, sử dụng quỹ đất nông nghiệp quy mô lớn.

Những tồn tại, hạn chế và vướng mắc cốt lõi

Bên cạnh những kết quả đạt được, mô hình thí điểm đã bộc lộ nhiều bất cập lớn cần phải giải quyết:

• Hiệu quả kinh tế từ cây cao su không đạt được kỳ vọng ban đầu do biến động bất lợi của giá cao su trên thị trường toàn cầu, dẫn đến thu nhập của người dân góp đất không ổn định và thấp hơn so với dự kiến.
• Khung pháp lý về việc góp vốn bằng quyền sử dụng đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân vào doanh nghiệp còn nhiều điểm chưa đồng bộ, chưa có cơ chế bảo đảm quyền lợi lâu dài và an sinh xã hội cho người dân khi đất đai bị ràng buộc pháp lý lâu năm.
• Mối quan hệ hợp tác giữa doanh nghiệp (Công ty cổ phần Cao su Sơn La) và người dân chưa thực sự hài hòa, phát sinh một số tranh chấp, kiến nghị liên quan đến phương thức phân chia lợi nhuận và quyền quản lý đất đai.

Chủ trương kết thúc thí điểm và định hướng xử lý

Phó Thủ tướng thống nhất chủ trương kết thúc việc thực hiện thí điểm theo Quyết định số 990/QĐ-TTg. Việc xử lý chuyển tiếp sau khi kết thúc thí điểm được định hướng rõ ràng nhằm bảo đảm ổn định tình hình địa phương:

• Bảo đảm quyền lợi của người dân: Đặt lợi ích hợp pháp, chính đáng và sinh kế bền vững của người dân lên hàng đầu. Mọi phương án xử lý đất đai và tài sản trên đất phải hướng tới việc ổn định đời sống cho các hộ dân đã tham gia góp đất.
• Chuyển đổi mô hình liên kết: Chuyển từ mô hình góp vốn cổ phần bằng quyền sử dụng đất sang các hình thức hợp tác, liên kết sản xuất kinh doanh phù hợp hơn theo quy định của Luật Đất đai và Luật Hợp tác xã, bảo đảm tính tự nguyện, bình đẳng và cùng có lợi giữa các bên.
• Rà soát, phân loại quỹ đất: Tiến hành rà soát toàn bộ diện tích đất đã góp vốn; phân định rõ diện tích đất tiếp tục trồng cao su có hiệu quả và diện tích cần chuyển đổi cơ cấu cây trồng khác để trả lại quyền tự chủ sản xuất cho người dân.

Nhiệm vụ cụ thể của các cơ quan, đơn vị liên quan

Để triển khai hiệu quả việc kết thúc thí điểm, Phó Thủ tướng giao nhiệm vụ cụ thể cho các bên liên quan:

• Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La: Chủ trì, phối hợp với Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam xây dựng Đề án tổng thể xử lý các vấn đề sau khi kết thúc thí điểm. Đề án cần phân tích kỹ thực trạng, đề xuất các giải pháp cụ thể về đất đai, lao động, tài chính và an sinh xã hội cho từng nhóm đối tượng cụ thể.
• Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam: Chỉ đạo Công ty cổ phần Cao su Sơn La phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để rà soát, đối chiếu số liệu, thực hiện nghĩa vụ tài chính và tái cấu trúc doanh nghiệp phù hợp với tình hình mới; bảo đảm quyền lợi cho người lao động và người dân góp đất.
• Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc tỉnh Sơn La thực hiện; tổng hợp các vướng mắc vượt thẩm quyền để báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Tóm lại, Thông báo 401/TB-VPCP đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chính sách quản lý đất nông nghiệp và liên kết sản xuất tại Sơn La. Việc kết thúc thí điểm Quyết định 990/QĐ-TTg là quyết định cần thiết để tái cơ cấu ngành nông nghiệp địa phương theo hướng bền vững, thực chất và bảo vệ tối đa quyền lợi của người nông dân.