Tóm tắt chi tiết Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của Bộ luật Hàng hải Việt Nam số 40/2005/QH11 ngày 14 tháng 6 năm 2005. Đây là những quy định nền tảng, định hình toàn bộ khung pháp lý cho các hoạt động hàng hải tại Việt Nam.

- Điều 1: Phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Hàng hải

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và phạm vi điều chỉnh pháp lý của Bộ luật, bao gồm:

• Các quan hệ pháp lý phát sinh từ hoạt động hàng hải bao gồm hoạt động kinh tế, kỹ thuật, công nghệ và dịch vụ liên quan đến việc sử dụng tàu biển, cảng biển, luồng hàng hải, tuyến hàng hải vào mục đích kinh tế, vận tải, nghiên cứu khoa học, cứu hộ, cứu nạn.
• Quy định về an toàn hàng hải, an ninh hàng hải, phòng ngừa ô nhiễm môi trường và các hoạt động quản lý nhà nước về hàng hải tại Việt Nam.
• Các hoạt động của tàu công vụ, tàu quân sự, tàu cá và các phương tiện thủy nội địa chỉ áp dụng một số quy định cụ thể của Bộ luật này khi có quy định trực tiếp.

- Điều 2: Đối tượng áp dụng

Quy định về các chủ thể chịu sự tác động và phải tuân thủ các quy định của Bộ luật:

• Áp dụng đối với tổ chức, cá nhân Việt Nam có hoạt động liên quan đến hàng hải.
• Áp dụng đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài tham gia hoạt động hàng hải tại Việt Nam, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác.
• Xác định rõ tính tài phán và quyền chủ quyền của Việt Nam đối với các phương tiện và cá nhân nước ngoài khi hoạt động trong vùng nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam.

- Điều 3: Áp dụng pháp luật và nguyên tắc giải quyết xung đột pháp luật

Đây là điều khoản cực kỳ quan trọng trong hoạt động hàng hải quốc tế, quy định thứ tự ưu tiên và cách thức áp dụng pháp luật:

• Ưu tiên áp dụng các quy định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam và các văn bản pháp luật liên quan của Việt Nam đối với các quan hệ hàng hải phát sinh trong nước.
• Trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác với quy định của Bộ luật này thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó.
• Cho phép các bên tham gia hợp đồng dịch vụ hàng hải, hợp đồng vận chuyển được quyền thỏa thuận áp dụng luật nước ngoài hoặc tập quán hàng hải quốc tế, với điều kiện hậu quả của việc áp dụng đó không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.
• Quy định nguyên tắc xác định luật áp dụng đối với các hành vi vi phạm ngoài hợp đồng, tai nạn đâm va, cứu hộ hàng hải xảy ra tại các vùng biển quốc tế hoặc vùng biển Việt Nam.

- Điều 4: Nguyên tắc hoạt động hàng hải và chính sách phát triển hàng hải

Điều khoản này nêu rõ các nguyên tắc chủ đạo định hướng cho mọi hoạt động hàng hải và quản lý nhà nước:

• Hoạt động hàng hải phải bảo đảm an toàn hàng hải, an ninh hàng hải, bảo vệ môi trường, quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Phát triển ngành hàng hải Việt Nam đồng bộ, hiện đại, hội nhập quốc tế, ưu tiên phát triển đội tàu biển quốc gia, hệ thống cảng biển và các dịch vụ logistics liên quan.
• Khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài đầu tư phát triển hoạt động hàng hải phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.