Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 110:2023/BGTVT về Bộ trục bánh xe của đầu máy, toa xe được ban hành kèm theo Thông tư của Bộ Giao thông vận tải, quy định các yêu cầu kỹ thuật và kiểm tra chất lượng an toàn kỹ thuật đối với bộ trục bánh xe của phương tiện giao thông đường sắt trong quá trình sản xuất, lắp ráp, hoán cải, sửa chữa và nhập khẩu.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Quy chuẩn này xác định rõ giới hạn pháp lý và các nhóm đối tượng chịu sự điều chỉnh trực tiếp bao gồm:

• Phạm vi điều chỉnh: Quy chuẩn áp dụng đối với bộ trục bánh xe của đầu máy, toa xe chạy trên mạng lưới đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị và đường sắt chuyên dùng có nối ray vào mạng lưới đường sắt quốc gia. Quy chuẩn quy định các yêu cầu kỹ thuật, phương pháp kiểm tra và quản lý chất lượng trong các hoạt động chế tạo, lắp ráp, hoán cải, sửa chữa và nhập khẩu.
• Đối tượng áp dụng: Quy chuẩn áp dụng bắt buộc đối với các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến quản lý, thiết kế, chế tạo, lắp ráp, hoán cải, sửa chữa, nhập khẩu và kiểm tra, chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với bộ trục bánh xe của đầu máy, toa xe.

Giải thích từ ngữ và các khái niệm cốt lõi

Để đảm bảo tính thống nhất trong việc áp dụng thực tế, quy chuẩn đưa ra các định nghĩa kỹ thuật quan trọng:

• Bộ trục bánh xe (Wheelset): Là cụm chi tiết hoàn chỉnh bao gồm một trục xe và hai bánh xe được ép chặt hoặc lắp chặt với nhau. Tùy thuộc vào kết cấu cụ thể của đầu máy hoặc toa xe, bộ trục bánh xe có thể được lắp thêm các chi tiết khác như đĩa phanh, bánh răng truyền động, ổ trục.
• Trục xe (Axle): Chi tiết chịu lực chính của bộ trục bánh xe, dùng để lắp bánh xe và các chi tiết truyền động hoặc phanh, đồng thời truyền tải trọng của đầu máy, toa xe xuống đường ray thông qua các hộp đỡ trục.
• Bánh xe (Wheel): Chi tiết tiếp xúc trực tiếp với ray, có chức năng dẫn hướng phương tiện dọc theo đường ray và truyền lực kéo, lực hãm từ hệ thống động lực hoặc hệ thống phanh xuống đường ray.
• Vết nứt: Sự gián đoạn liên tục của cấu trúc kim loại được phát hiện bằng các phương pháp kiểm tra không phá hủy (như siêu âm, từ tính) hoặc bằng mắt thường trong quá trình kiểm tra kỹ thuật.

Quy định chung về quản lý và kỹ thuật

Các quy định chung đặt ra nền tảng pháp lý và kỹ thuật bắt buộc phải tuân thủ trước khi tiến hành các bước kiểm tra chuyên sâu:

• Yêu cầu về hồ sơ kỹ thuật: Mọi bộ trục bánh xe khi chế tạo, lắp ráp hoặc nhập khẩu đều phải có đầy đủ hồ sơ thiết kế, tài liệu kỹ thuật, chứng chỉ chất lượng của nhà sản xuất. Trong hồ sơ phải thể hiện rõ các thông số kích thước hình học, mác vật liệu chế tạo và kết quả thử nghiệm cơ lý tính của trục và bánh xe.
• Nhãn mác và ký hiệu nhận dạng: Trên bộ trục bánh xe phải được đóng dấu hoặc khắc các ký hiệu nhận dạng rõ ràng, không bị mờ hỏng theo thời gian. Các thông tin bắt buộc bao gồm mã hiệu nhà sản xuất, năm sản xuất, số chế tạo của trục và bánh xe để phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc trong suốt quá trình vận hành và bảo dưỡng.
• Sự phù hợp tiêu chuẩn vật liệu: Các vật liệu dùng để chế tạo trục xe và bánh xe phải đáp ứng các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) hoặc các tiêu chuẩn quốc tế tương đương được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền thừa nhận, đảm bảo khả năng chịu tải, chống mài mòn và độ bền mỏi cao.

Hiệu lực thi hành

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 110:2023/BGTVT có hiệu lực thi hành theo quy định tại Thông tư ban hành của Bộ Giao thông vận tải, thay thế cho các quy định kỹ thuật trước đây có liên quan đến bộ trục bánh xe của phương tiện giao thông đường sắt nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn hiện đại và đồng bộ hóa với công nghệ đường sắt mới.