Chính sách đột phá: Việt Nam khuyến khích kết hôn sớm, sinh đủ hai con để duy trì mức sinh thay thế

Trong bối cảnh dân số Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là xu hướng giảm sinh và già hóa dân số, Luật Dân số 2025 đã ra đời với nhiều chính sách đột phá nhằm khuyến khích các cặp vợ chồng kết hôn trước 35 tuổi và sinh đủ hai con. Đây là một trong những nỗ lực quan trọng của Nhà nước nhằm duy trì mức sinh thay thế bền vững, nâng cao chất lượng dân số và đảm bảo sự phát triển hài hòa của xã hội.

Luật Dân số 2025: Nền tảng cho chính sách dân số mới

Luật Dân số 2025, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2026, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về dân số tại Việt Nam. Văn bản này không chỉ kế thừa những thành tựu của Pháp lệnh Dân số năm 2003 mà còn bổ sung nhiều quy định mới, phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội hiện tại và định hướng phát triển bền vững của đất nước. Mục tiêu chính của Luật là duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số.

Theo Điều 7 Luật Dân số 2025, Nhà nước có chính sách phù hợp để hỗ trợ cặp vợ chồng, cá nhân sinh con, nuôi con thông qua các chính sách về lao động, việc làm, tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trợ cấp, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, nhà ở và các chính sách khác. Đặc biệt, Luật ưu tiên đối với các tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Nhà nước đến việc giải quyết vấn đề giảm sinh.

Khuyến khích sinh đủ hai con và hỗ trợ tài chính

Một trong những điểm nổi bật của Luật Dân số 2025 là các biện pháp cụ thể nhằm duy trì mức sinh thay thế. Điều 14 Luật Dân số 2025 quy định rõ ràng các hình thức hỗ trợ, bao gồm:

• Thời gian nghỉ thai sản: Lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 07 tháng; lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.
• Hỗ trợ tài chính: Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế, và đặc biệt là phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi sẽ nhận được hỗ trợ tài chính. Mức hỗ trợ cụ thể sẽ do Chính phủ quy định chi tiết.
• Ưu tiên nhà ở xã hội: Người có từ 02 con đẻ trở lên sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.

Những chính sách này không chỉ là sự động viên về mặt tinh thần mà còn là sự hỗ trợ thiết thực về vật chất, giúp các cặp vợ chồng giảm bớt gánh nặng kinh tế khi quyết định sinh con và nuôi dạy con cái.

Giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh và chăm sóc sức khỏe

Bên cạnh việc khuyến khích sinh con, Luật Dân số 2025 cũng đặc biệt chú trọng đến việc giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh và nâng cao chất lượng dân số. Điều 15 Luật Dân số 2025 khuyến khích cộng đồng dân cư đưa nội dung không trọng nam hơn nữ vào hương ước, quy ước, đồng thời có các biện pháp xử lý nghiêm khắc đối với hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai.

Để nâng cao chất lượng dân số, Luật cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn. Điều 20 Luật Dân số 2025 khuyến khích nam, nữ chủ động tiếp cận dịch vụ tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ trưởng Bộ Y tế. Chính quyền địa phương cấp tỉnh cũng có thể hỗ trợ kinh phí cho hoạt động này, góp phần đảm bảo sức khỏe sinh sản và phòng ngừa các bệnh di truyền cho thế hệ tương lai.

Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển

Để cụ thể hóa các quy định của Luật Dân số 2025, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định 1709/QĐ-BYT năm 2026 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Chương trình này đặt ra các mục tiêu và giải pháp toàn diện nhằm nâng cao chất lượng dân số, duy trì mức sinh hợp lý, và thích ứng với già hóa dân số. Các hoạt động trong Chương trình bao gồm từ việc tăng cường truyền thông, giáo dục về dân số, đến việc cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, và sàng lọc trước sinh, sơ sinh.

Việc triển khai đồng bộ các chính sách và chương trình này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi để các cặp vợ chồng yên tâm kết hôn, sinh con và nuôi dạy con cái, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước trong dài hạn.

Lời khuyên cho các cặp vợ chồng trẻ

Trước những chính sách mới đầy ưu đãi, các cặp vợ chồng trẻ nên chủ động tìm hiểu về Luật Dân số 2025 và các văn bản hướng dẫn để nắm bắt đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Việc kết hôn sớm (trước 35 tuổi) và sinh đủ hai con không chỉ mang lại lợi ích cho gia đình mà còn đóng góp vào mục tiêu chung của quốc gia về phát triển dân số bền vững. Đồng thời, việc chủ động tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn, cũng như thực hiện sàng lọc trước sinh và sơ sinh, là những bước quan trọng để đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé, xây dựng một gia đình hạnh phúc và khỏe mạnh.