Trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều biến động, tình trạng doanh nghiệp (DN) và hợp tác xã (HTX) sản xuất kinh doanh thua lỗ dẫn tới mất khả năng thanh toán không còn là chuyện hiếm gặp. Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cả con nợ và chủ nợ, Luật Phá sản 2014 đã được ban hành với nhiều điểm mới đột phá, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho việc rút lui khỏi thị trường một cách trật tự.

Chuyên gia pháp lý tư vấn về các quy định trong Luật Phá sản (ảnh minh họa)

1. Nhận diện tình trạng phá sản: Khi nào doanh nghiệp được coi là mất khả năng thanh toán?

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa việc doanh nghiệp thua lỗ với việc doanh nghiệp bị phá sản. Tuy nhiên, theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Luật Phá sản 2014, phá sản được định nghĩa như sau:

Phá sản là tình trạng của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán và bị Tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản.

Điểm mấu chốt ở đây là khái niệm "mất khả năng thanh toán". Theo khoản 1 Điều 4 Luật Phá sản 2014, một doanh nghiệp hoặc hợp tác xã được coi là mất khả năng thanh toán khi không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán.

Quy định này giúp các chủ nợ có căn cứ rõ ràng để nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản mà không cần phải chứng minh doanh nghiệp đó không còn tài sản. Thực tế cho thấy có hai trường hợp phổ biến:

• Trường hợp 1: Doanh nghiệp thực sự cạn kiệt tài sản, không còn khả năng chi trả.
• Trường hợp 2: Doanh nghiệp vẫn còn tài sản (như hàng tồn kho, bất động sản) nhưng dòng tiền bị tắc nghẽn, dẫn đến việc không thể thanh toán các khoản nợ đến hạn.

2. Ai là người có quyền và nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu phá sản?

Pháp luật quy định rất cụ thể về các đối tượng có quyền hoặc bắt buộc phải nộp đơn để đảm bảo tính khách quan và kịp thời. Theo Điều 5 Luật Phá sản 2014, các đối tượng này bao gồm:

• Chủ nợ: Bao gồm chủ nợ không có bảo đảm và chủ nợ có bảo đảm một phần. Họ có quyền nộp đơn khi khoản nợ quá hạn 03 tháng.
• Người lao động và Công đoàn: Đây là điểm nhân văn của luật, cho phép đại diện người lao động nộp đơn để đòi quyền lợi về lương và bảo hiểm khi doanh nghiệp nợ lương kéo dài.
• Người đại diện pháp luật của DN/HTX: Đây là nghĩa vụ bắt buộc. Nếu thấy doanh nghiệp mất khả năng thanh toán mà không nộp đơn, người đại diện có thể phải chịu trách nhiệm cá nhân trước pháp luật.
• Các đối tượng khác: Chủ doanh nghiệp tư nhân, Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty cổ phần, thành viên hợp tác xã... tùy theo loại hình tổ chức.

Doanh nghiệp đóng cửa do mất khả năng thanh toán (ảnh minh họa)

3. Quy trình 7 bước giải quyết phá sản doanh nghiệp

Thủ tục phá sản không đơn thuần là việc đóng cửa doanh nghiệp mà là một quá trình tố tụng chặt chẽ tại Tòa án, bao gồm các bước:

1. Nộp đơn và tạm ứng lệ phí: Đơn được gửi đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền kèm theo các tài liệu chứng minh.
2. Thụ lý đơn: Tòa án xem xét tính hợp lệ của đơn. Nếu đủ điều kiện, Tòa sẽ ra quyết định thụ lý.
3. Mở thủ tục phá sản: Tòa án ra quyết định mở thủ tục, chỉ định Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý tài sản để giám sát hoạt động của doanh nghiệp.
4. Hội nghị chủ nợ: Đây là giai đoạn quan trọng để các chủ nợ thảo luận về phương án phục hồi hoặc thanh lý tài sản.
5. Phục hồi hoạt động kinh doanh: Nếu hội nghị chủ nợ thông qua phương án phục hồi, doanh nghiệp sẽ có cơ hội để "hồi sinh".
6. Ra quyết định tuyên bố phá sản: Nếu phương án phục hồi thất bại hoặc không có phương án, Tòa án sẽ tuyên bố doanh nghiệp phá sản.
7. Thi hành quyết định: Cơ quan thi hành án dân sự sẽ thực hiện việc thanh lý tài sản và phân chia cho các bên liên quan.

4. Chi phí và lệ phí phá sản năm 2018

Việc nắm rõ chi phí giúp các bên chủ động hơn trong quá trình tố tụng. Theo quy định tại Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, lệ phí nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản là 1.500.000 đồng.

Ngoài lệ phí, doanh nghiệp còn phải chịu chi phí phá sản, trong đó lớn nhất là thù lao cho Quản tài viên. Theo khoản 4 Điều 21 Nghị định 22/2015/NĐ-CP, mức thù lao này được tính dựa trên tổng giá trị tài sản thu được sau khi thanh lý. Ví dụ, nếu tài sản dưới 100 triệu đồng, thù lao là 5%; nếu trên 1 tỷ đồng, thù lao sẽ tính theo số tháng lương cơ sở cộng với tỷ lệ phần trăm phần vượt dư.

5. Thứ tự ưu tiên thanh toán: Ai được trả tiền trước?

Khi một doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản, tài sản còn lại sẽ được phân chia theo thứ tự ưu tiên nghiêm ngặt quy định tại khoản 1 Điều 54 Luật Phá sản 2014:

1. Chi phí phá sản: Tiền trả cho Tòa án, Quản tài viên, chi phí đăng báo...
2. Quyền lợi người lao động: Nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế.
3. Khoản nợ phát sinh sau khi mở thủ tục: Nhằm mục đích duy trì hoặc phục hồi doanh nghiệp.
4. Nghĩa vụ tài chính với Nhà nước và các khoản nợ không bảo đảm: Thuế, các khoản nợ vay không có tài sản thế chấp.

Nếu sau khi thanh toán hết các khoản trên mà vẫn còn tài sản, phần dư ra mới thuộc về chủ sở hữu doanh nghiệp hoặc các cổ đông.

Việc hiểu rõ các quy định của Luật Phá sản 2014 không chỉ giúp doanh nghiệp tìm thấy lối thoát hợp pháp khi gặp khó khăn mà còn giúp các chủ nợ bảo vệ tối đa quyền lợi tài chính của mình trong năm 2018.