Nghị định 173/2007/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ nhằm quy định chi tiết về tổ chức và hoạt động của hoa tiêu hàng hải tại Việt Nam. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập hành lang pháp lý cho hoạt động dẫn tàu, bảo đảm an toàn hàng hải, an ninh hàng hải và phòng ngừa ô nhiễm môi trường tại các vùng nước cảng biển và khu vực khai thác dầu khí ngoài khơi của Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này điều chỉnh toàn bộ các hoạt động liên quan đến tổ chức hoa tiêu hàng hải (gọi tắt là công ty hoa tiêu), người thực hiện nhiệm vụ hoa tiêu hàng hải (gọi tắt là hoa tiêu) và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động hoa tiêu hàng hải tại Việt Nam.

Các khái niệm pháp lý cốt lõi

• Vùng hoa tiêu hàng hải bắt buộc: Là vùng nước giới hạn trong vùng nước cảng biển hoặc khu vực khai thác dầu khí ngoài khơi, tính từ vùng đón trả hoa tiêu đến cầu cảng, bến cảng, khu neo đậu, chuyển tải, tránh bão, nhà máy đóng sửa tàu biển và ngược lại, nơi tàu biển bắt buộc phải sử dụng hoa tiêu theo quy định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam.
• Vùng hoa tiêu hàng hải không bắt buộc: Là các vùng nước nằm ngoài phạm vi vùng hoa tiêu bắt buộc.
• Vùng đón trả hoa tiêu: Khu vực giới hạn trong vùng hoa tiêu bắt buộc để tàu thuyền neo đậu đón hoặc trả hoa tiêu hàng hải.
• Tuyến dẫn tàu: Hành trình cụ thể do hoa tiêu dẫn tàu từ vùng đón trả hoa tiêu vào các khu vực neo đậu, cầu cảng hoặc ngược lại.

Nguyên tắc tổ chức và điều kiện hoạt động của công ty hoa tiêu

• Tính chất dịch vụ: Dịch vụ hoa tiêu hàng hải được xác định là dịch vụ công ích và là ngành nghề kinh doanh có điều kiện.
• Phân vùng hoạt động: Mỗi công ty hoa tiêu chỉ được phép hoạt động tại một vùng hoa tiêu bắt buộc duy nhất. Một vùng hoa tiêu bắt buộc có thể có một hoặc nhiều công ty hoạt động tùy thuộc vào số lượng tuyến dẫn tàu, nhưng mỗi tuyến dẫn tàu chỉ do một công ty hoa tiêu duy nhất đảm nhận.
• Hình thức doanh nghiệp: Công ty hoa tiêu phải là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
• Điều kiện cơ sở vật chất và nhân lực: Phải có đủ số lượng hoa tiêu các hạng và phương tiện đưa đón hoa tiêu đáp ứng quy định của Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam; đồng thời phải được giao kế hoạch hoặc đặt hàng cung cấp dịch vụ dẫn tàu trong vùng hoa tiêu bắt buộc hoặc tuyến dẫn tàu cụ thể.

Thủ tục giao vùng hoạt động và tuyến dẫn tàu

Để được giao vùng hoạt động hoặc tuyến dẫn tàu, công ty hoa tiêu phải nộp hồ sơ lên Cục Hàng hải Việt Nam bao gồm: Văn bản đề nghị, bản sao Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, danh sách hoa tiêu kèm chứng chỉ chuyên môn và chứng nhận vùng hoạt động, cùng bản kê khai phương tiện đưa đón. Trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam sẽ ra quyết định giao vùng hoạt động hoặc tuyến dẫn tàu cho công ty.

Quyền và nghĩa vụ của công ty hoa tiêu

• Bảo đảm cung cấp đầy đủ, kịp thời dịch vụ hoa tiêu hàng hải trong vùng hoặc tuyến được giao, bảo đảm chất lượng dịch vụ, an toàn và bảo vệ môi trường.
• Xây dựng kế hoạch hoạt động để cơ quan có thẩm quyền xem xét giao kế hoạch hoặc đặt hàng và tổ chức thực hiện.
• Lập kế hoạch bố trí hoa tiêu hàng ngày và thông báo cho Cảng vụ hàng hải để thống nhất thực hiện. Trường hợp chủ tàu yêu cầu đích danh hoa tiêu, Giám đốc công ty phải đáp ứng, nếu không phải nêu rõ lý do và thay thế bằng hoa tiêu phù hợp khác.
• Phối hợp chặt chẽ với các tổ chức bảo đảm an toàn hàng hải, doanh nghiệp cảng, đại lý chủ tàu và các cơ quan liên quan tại khu vực để tối ưu hóa hiệu quả dẫn tàu.
• Quản lý hoạt động của hoa tiêu, bảo đảm sự mẫn cán và đáp ứng kịp thời yêu cầu dịch vụ.

Địa vị pháp lý và trách nhiệm của hoa tiêu hàng hải

• Vai trò cố vấn: Hoa tiêu hàng hải đóng vai trò là người cố vấn cho Thuyền trưởng điều khiển tàu phù hợp với điều kiện hàng hải địa phương. Việc sử dụng hoa tiêu không làm miễn giảm trách nhiệm chỉ huy tàu của Thuyền trưởng. Trong suốt quá trình dẫn tàu, hoa tiêu chịu sự chỉ huy của Thuyền trưởng tàu được dẫn.
• Quyền hạn của Thuyền trưởng: Thuyền trưởng có quyền lựa chọn, đình chỉ hoạt động hoặc yêu cầu thay thế hoa tiêu nếu người đó không đáp ứng yêu cầu chuyên môn hoặc không đủ điều kiện pháp lý, đồng thời phải báo ngay cho Giám đốc công ty hoa tiêu và Giám đốc Cảng vụ hàng hải liên quan.
• Trách nhiệm của hoa tiêu: Thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ theo Bộ luật Hàng hải Việt Nam; chấp hành sự phân công dẫn tàu của Giám đốc công ty; mặc trang phục đúng quy định; nghiêm cấm các hành vi gây khó khăn, sách nhiễu hoặc tiêu cực đối với khách hàng.

Quy định về miễn trừ và tự dẫn tàu trong vùng bắt buộc

• Trường hợp miễn trừ hoa tiêu bắt buộc: Áp dụng đối với tàu thuyền nước ngoài có tổng dung tích dưới 100 GT; tàu thuyền Việt Nam chở khách, chở dầu, chở khí hóa lỏng có tổng dung tích dưới 1.000 GT; và các loại tàu thuyền Việt Nam khác có tổng dung tích dưới 2.000 GT.
• Trường hợp tự dẫn tàu: Tàu thuyền có Thuyền trưởng là công dân Việt Nam đã được cấp chứng chỉ khả năng chuyên môn hoa tiêu và giấy chứng nhận vùng hoạt động phù hợp với loại tàu và vùng hoạt động được phép tự dẫn tàu nhưng phải thông báo trước cho Cảng vụ hàng hải liên quan. Nhà nước khuyến khích các doanh nghiệp tự đào tạo hoa tiêu để thực hiện tự dẫn tàu.

Cơ chế tài chính và quản lý nhà nước về hoa tiêu hàng hải

• Cơ chế tài chính: Phí hoa tiêu hàng hải là nguồn thu thuộc ngân sách nhà nước, do Cảng vụ hàng hải thu và nộp vào ngân sách. Bộ Giao thông vận tải ban hành định mức dịch vụ công ích hoa tiêu. Bộ Tài chính ban hành đơn giá sản phẩm dịch vụ công ích và phối hợp với Bộ Giao thông vận tải quy định cơ chế tài chính cụ thể cho hoạt động này.
• Trách nhiệm quản lý: Bộ Giao thông vận tải thống nhất quản lý nhà nước thông qua Cục Hàng hải Việt Nam. Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam có thẩm quyền công bố tuyến dẫn tàu, quy định số lượng tối thiểu hoa tiêu và phương tiện đưa đón trên từng tuyến, quyết định giao vùng hoạt động cho các công ty. Cảng vụ hàng hải thực hiện quản lý trực tiếp hoạt động hoa tiêu tại khu vực được giao.
• Tổ chức lại lực lượng hoa tiêu: Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải quyết định việc tách, sáp nhập các tổ chức hoa tiêu hiện có thuộc Cục Hàng hải Việt Nam để thành lập các công ty hoa tiêu độc lập.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 173/2007/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày đăng Công báo và bãi bỏ các quy định trước đây trái với Nghị định này. Bộ Giao thông vận tải, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.