Công văn của Tổng cục Thuế hướng dẫn về việc ấn định thuế đối với hộ cá thể kinh doanh là văn bản nghiệp vụ quan trọng nhằm thống nhất quy trình, phương pháp và căn cứ áp dụng biện pháp ấn định thuế đối với các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trên phạm vi cả nước. Văn bản hướng dẫn chi tiết các quy định của Luật Quản lý thuế nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và chống thất thu ngân sách nhà nước.

Đối tượng áp dụng và phạm vi điều chỉnh

Văn bản áp dụng đối với cơ quan thuế các cấp (Cục Thuế, Chi cục Thuế), công chức thuế thực hiện nhiệm vụ quản lý thuế và các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán hoặc phương pháp kê khai nhưng vi phạm pháp luật về thuế dẫn đến việc phải áp dụng biện pháp ấn định thuế.

Các trường hợp hộ kinh doanh bị ấn định thuế

Tổng cục Thuế hướng dẫn cụ thể các trường hợp cơ quan thuế có thẩm quyền thực hiện ấn định số thuế phải nộp đối với hộ kinh doanh cá thể bao gồm:

• Hộ kinh doanh không thực hiện đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc ngày hết hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định.
• Hộ kinh doanh không nộp, nộp không đầy đủ, không chính xác các thông tin, tài liệu, chứng từ kế toán theo yêu cầu của cơ quan thuế trong quá trình thanh tra, kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế.
• Hộ kinh doanh không phản ánh hoặc phản ánh không đầy đủ, trung thực, chính xác số liệu trên sổ sách kế toán, hóa đơn, chứng từ để xác định doanh thu, chi phí làm cơ sở tính thuế.
• Cơ quan thuế qua công tác kiểm tra, thanh tra phát hiện có căn cứ xác định hộ kinh doanh hạch toán không đúng thực tế, có dấu hiệu trốn thuế hoặc phát hiện doanh thu thực tế vượt quá mức doanh thu khoán đã khai báo nhưng không tự giác kê khai điều chỉnh.
• Hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn để hợp thức hóa hàng hóa, dịch vụ mua vào, bán ra nhằm giảm thiểu số thuế phải nộp.

Căn cứ và phương pháp xác định mức thuế ấn định

Việc ấn định thuế phải bảo đảm tính khách quan, dân chủ và tuân thủ đúng quy định pháp luật. Cơ quan thuế thực hiện ấn định thuế dựa trên các căn cứ sau:

• Cơ sở dữ liệu của ngành Thuế được thu thập từ hệ thống thông tin quản lý thuế, thông tin giao dịch đáng ngờ, thông tin từ các cơ quan quản lý nhà nước khác.
• Tài liệu và kết quả xác minh thực tế về tình hình hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh như địa điểm kinh doanh, quy mô diện tích, số lượng lao động sử dụng, chi phí điện, nước, chi phí thuê mặt bằng.
• Kết quả điều tra doanh thu thực tế của hộ kinh doanh hoặc kết quả so sánh với các hộ kinh doanh có cùng quy mô, cùng ngành nghề, mặt hàng kinh doanh trên cùng địa bàn hoặc địa bàn lân cận.
• Mức thuế ấn định được xác định theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu áp dụng đối với từng lĩnh vực, ngành nghề sản xuất, kinh doanh theo quy định của pháp luật thuế hiện hành.

Quy trình thực hiện ấn định thuế của cơ quan thuế

Để bảo đảm tính pháp lý và tránh khiếu nại, quy trình ấn định thuế phải được thực hiện chặt chẽ qua các bước:

• Thu thập thông tin, tài liệu và lập biên bản kiểm tra, xác minh thực tế tại địa điểm kinh doanh của hộ cá thể.
• Xác định doanh thu ấn định và mức thuế ấn định dự kiến dựa trên các phương pháp so sánh hoặc cơ sở dữ liệu quản lý.
• Gửi thông báo bằng văn bản cho hộ kinh doanh về dự kiến mức thuế ấn định để người nộp thuế có ý kiến giải trình (nếu có).
• Ban hành quyết định ấn định thuế chính thức và gửi cho hộ kinh doanh, đồng thời thực hiện niêm yết công khai thông tin ấn định thuế tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, phường và trụ sở Chi cục Thuế để bảo đảm tính giám sát của cộng đồng.

Quyền và nghĩa vụ của hộ kinh doanh bị ấn định thuế

Hộ kinh doanh cá thể khi nhận được quyết định ấn định thuế có các quyền và nghĩa vụ sau:

• Có nghĩa vụ chấp hành nghiêm chỉnh quyết định ấn định thuế của cơ quan thuế, thực hiện nộp đầy đủ, đúng hạn số tiền thuế bị ấn định vào ngân sách nhà nước.
• Có quyền yêu cầu cơ quan thuế giải thích rõ ràng về căn cứ, phương pháp và số liệu được sử dụng để tính toán mức thuế ấn định.
• Có quyền thực hiện khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính đối với quyết định ấn định thuế của cơ quan thuế nếu có căn cứ cho rằng quyết định đó không đúng quy định pháp luật, gây ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của mình. Trong thời gian giải quyết khiếu nại, hộ kinh doanh vẫn phải chấp hành nộp thuế theo quyết định ấn định.

Hiệu lực và tổ chức thực hiện

Công văn hướng dẫn yêu cầu các Cục Thuế tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chỉ đạo các Chi cục Thuế tăng cường công tác quản lý, rà soát đối tượng, thực hiện ấn định thuế đúng đối tượng, đúng quy trình nhằm tạo môi trường kinh doanh bình đẳng. Các quy định hướng dẫn tại văn bản này được áp dụng thống nhất cùng với các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý thuế hiện hành.