Công văn 855/TCT-HTQT năm 2019 do Tổng cục Thuế ban hành hướng dẫn chi tiết về việc áp dụng Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và các quốc gia, vùng lãnh thổ đối tác. Văn bản này đóng vai trò quan trọng trong việc làm rõ các nguyên tắc pháp lý, đối tượng áp dụng và phương thức xác định nghĩa vụ thuế đối với các tổ chức, cá nhân nước ngoài có hoạt động kinh doanh hoặc phát sinh thu nhập tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và các điều khoản đầu tiên (Điều 1 đến Điều 4)

Dựa trên nội dung hướng dẫn của Tổng cục Thuế, việc áp dụng Hiệp định tránh đánh thuế hai lần đối với các điều khoản đầu tiên được quy định cụ thể như sau:

• Phạm vi đối tượng áp dụng (Điều 1): Hiệp định được áp dụng đối với các cá nhân hoặc tổ chức là đối tượng cư trú của một hoặc của cả hai nước ký kết Hiệp định. Việc xác định đúng đối tượng cư trú là điều kiện tiên quyết để được hưởng các ưu đãi thuế theo Hiệp định.
• Các loại thuế thuộc phạm vi áp dụng (Điều 2): Hiệp định áp dụng đối với các loại thuế đánh trên thu nhập và tài sản do một nước ký kết hoặc các cơ quan chính quyền địa phương của nước đó ban hành, bất kể phương thức thu thuế như thế nào. Tại Việt Nam, các loại thuế này chủ yếu bao gồm Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN).
• Các định nghĩa chung (Điều 3): Điều khoản này giải thích rõ các thuật ngữ pháp lý cốt lõi được sử dụng xuyên suốt Hiệp định như "nước ký kết", "đối tượng", "công ty", "doanh nghiệp của nước ký kết", "vận tải quốc tế", và "nhà chức trách có thẩm quyền". Việc thống nhất định nghĩa giúp tránh các tranh chấp pháp lý phát sinh do hiểu sai lệch thuật ngữ giữa hai quốc gia.
• Xác định đối tượng cư trú (Điều 4): Đây là điều khoản đặc biệt quan trọng để giải quyết tình trạng một đối tượng bị coi là đối tượng cư trú của cả hai nước ký kết (trùng thuế). Tiêu chuẩn xác định đối tượng cư trú đối với cá nhân dựa trên các tiêu chí ưu tiên theo thứ tự: nơi ở thường trú, trung tâm các quyền lợi sống (quan hệ gia đình và kinh tế), nơi thường xuyên chung sống, và quốc tịch. Đối với tổ chức hoặc doanh nghiệp, tiêu chí xác định thường dựa trên nơi đặt trụ sở điều hành thực tế hoặc nơi thành lập.

Hướng dẫn thủ tục áp dụng Hiệp định tránh đánh thuế hai lần

Để được áp dụng các điều khoản ưu đãi miễn, giảm thuế theo Hiệp định, người nộp thuế phải thực hiện đầy đủ các thủ tục hành chính theo quy định của pháp luật quản lý thuế Việt Nam:

• Nộp hồ sơ thông báo: Người nộp thuế thuộc diện hưởng lợi từ Hiệp định phải gửi hồ sơ thông báo thuộc diện áp dụng Hiệp định đến cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Hồ sơ thông thường bao gồm Thông báo thuộc diện áp dụng Hiệp định, Giấy chứng nhận cư trú do cơ quan thuế của nước cư trú cấp (đã được hợp pháp hóa lãnh sự), bản sao hợp đồng kinh tế và các chứng từ liên quan khác.
• Thời hạn nộp hồ sơ: Việc nộp hồ sơ thông báo phải được thực hiện trước thời hạn nộp thuế hoặc cùng thời điểm quyết toán thuế năm để cơ quan thuế có cơ sở xem xét, đối chiếu và áp dụng miễn, giảm thuế kịp thời.
• Trách nhiệm của người nộp thuế: Người nộp thuế phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của các thông tin và tài liệu cung cấp trong hồ sơ đề nghị áp dụng Hiệp định.

Một số lưu ý quan trọng khi áp dụng Hiệp định

Tổng cục Thuế nhấn mạnh một số điểm cần lưu ý trong quá trình thực thi nhằm ngăn chặn hành vi trốn thuế, gian lận thuế hoặc lạm dụng Hiệp định:

• Nguyên tắc thực chất kinh doanh: Việc áp dụng Hiệp định phải dựa trên bản chất giao dịch và thực chất hoạt động kinh doanh của đối tượng thụ hưởng, tránh trường hợp thành lập các pháp nhân trung gian (công ty "bình phong") chỉ nhằm mục đích tránh thuế (lạm dụng Hiệp định - Treaty Shopping).
• Mối quan hệ giữa luật nội địa và Hiệp định: Trong trường hợp có sự khác biệt giữa quy định của pháp luật thuế nội địa Việt Nam và quy định của Hiệp định tránh đánh thuế hai lần, quy định của Hiệp định sẽ được ưu tiên áp dụng. Tuy nhiên, Hiệp định không tự tạo ra nghĩa vụ thuế mới nếu luật nội địa không quy định đánh thuế đối với khoản thu nhập đó.